กำลังโหลด...
บทที่ 5 จาก 10
难经
คำแปลโดยรวม
ถาม: ค่ายชี่ (ชี่ที่ไหลในเส้นเลือด มีหน้าที่หล่อเลี้ยงและบำรุง) ในร่างกายไหลเวียน มักจะไปพร้อมกับเว่ยชี่ (ชี่ที่อยู่นอกเส้นเลือด มีหน้าที่อบอุ่นและป้องกัน) เสมอหรือไม่?
ตอบ: ตำราแพทย์กล่าวว่า ชี่ของมนุษย์มาจากน้ำและข้าว🌾 อาหารเข้าสู่กระเพาะแล้ว ถูกเปลี่ยนเป็นสารละเอียดส่งต่อไปยังอวัยวะทั้งห้าและหก อวัยวะทั้งหมดได้รับการหล่อเลี้ยงจากชี่ของน้ำและข้าว ในจำนวนนั้น ส่วนที่อ่อนโยนและละเอียดกว่าคือค่ายชี่ ส่วนที่คล่องแคล่วและว่องไวกว่าคือเว่ยชี่ — ที่เรียกว่า "ขุ่น" ที่นี่ไม่ได้หมายถึงสกปรก แต่หมายถึงเมื่อเทียบกับ "ใส" แล้วค่อนข้างคล่องแคล่วและป้องกันภายนอก ค่ายชี่ไหลในเส้นเลือด เว่ยชี่ไหลนอกเส้นเลือด หมุนเวียนไม่หยุด หรือในหนึ่งวันหนึ่งคืนวิ่งครบห้าสิบรอบ แล้วมาบรรจบกันใหม่ เส้นหยินและเส้นหยางเชื่อมโยงถึงกัน เหมือนวงแหวนที่ไม่มีจุดเริ่มต้นและจุดสิ้นสุด จึงรู้ว่าค่ายชี่และเว่ยชี่อิงตามกันเสมอ
ถาม: ซานเจียว (ระบบชี่และทางน้ำแบ่งเป็นสามส่วนบน กลาง ล่าง) รับอะไรมาหรือเกิดขึ้นได้อย่างไร? เริ่มจากที่ไหน ไปสิ้นสุดที่ไหน? ตำแหน่งที่ทำการหลักของมันอยู่ที่ไหนเสมอ?
ตอบ: ซานเจียวเป็นเส้นทางน้ำและข้าวไหลผ่าน และเป็นที่ที่ชี่ของร่างกายเริ่มต้นและสิ้นสุด ซานเจียวบน อยู่ใต้หัวใจ ทะลุผ่านกะบังลมลงไป อยู่ที่ปากกระเพาะตอนบน รับผิดชอบการรับเข้า ไม่เกี่ยวกับการขับออก; ที่ทำการของมันอยู่ที่ตันจง (บริเวณบุ๋มระหว่างหัวนมทั้งสอง ห่างจากจุดยู่ถางลงมาหนึ่ง寸หก分) ซานเจียวกลาง อยู่ที่จงหว่านของกระเพาะ ไม่ขึ้นไม่ลง รับผิดชอบการย่อยน้ำและข้าว; ที่ทำการของมันอยู่ข้างสะดือ ซานเจียวล่าง อยู่ที่ปากบนของกระเพาะปัสสาวะ รับผิดชอบการแยกของใสของขุ่น ขับออก ไม่รับเข้า ใช้การถ่ายทอดเป็นหน้าที่; ที่ทำการของมันอยู่ใต้สะดือหนึ่ง寸 จึงเรียกว่า "ซานเจียว" และที่พักของมันอยู่ที่ชี่เจีย (บริเวณใกล้จุดชี่ชงที่ขาหนีบ)
ถาม: อวัยวะทั้งห้ามีฐานะเท่ากัน ทำไมหัวใจและปอดจึงอยู่เหนือกะบังลมเพียงลำพัง?
ตอบ: หัวใจควบคุมเลือด ปอดควบคุมชี่ เลือดคือค่าย ชี่คือเว่ย อิงตามกันขึ้นลง เรียกว่าค่ายเว่ย พวกมันเดินผ่านเส้นเอ็นและเส้นเลือด หมุนเวียนอยู่บริเวณผิว ให้หัวใจและปอดอยู่เหนือกะบังลมเพียงลำพัง
ถาม: สีของตับเขียว ธาตุไม้ สีของปอดขาว ธาตุทอง ตามหลักแล้วไม้ในน้ำควรลอย แต่กล่าวว่าตับเมื่อได้น้ำกลับจม; ทองในน้ำควรจม แต่กล่าวว่าปอดเมื่อได้น้ำกลับลอย หมายความว่าอย่างไร?
ตอบ: ตับไม่ใช่ไม้บริสุทธิ์ แต่เป็นไม้หยิน "อี่" เสียงห้าท้องคือมุม จับคู่กับทองหยาง "เกิง" จึงเป็น"อ่อน" พูดในภาพรวมคือหยินหยางจับคู่กัน พูดในรายละเอียดคือเหมือนสามีภรรยาเข้ากัน ตับปล่อยหยางอันเล็กน้อยของมัน แล้วรับชี่หยินอันเล็กน้อย เข้าลักษณะโน้มไปทางทอง อีกทั้งดำเนินแนวทางหยินอันอ่อน ดังนั้นตับเมื่อได้น้ำจึงจม ปอดก็ไม่ใช่ทองบริสุทธิ์เช่นกัน แต่เป็นทองหยิน "ซิน" เสียงห้าท้องคือซาง จับคู่กับไฟหยาง "ปิง" จึงเป็น"อ่อน" ปอดปล่อยหยินอันเล็กน้อย รวมกับไฟ เข้าลักษณะโน้มไปทางไฟ อีกทั้งดำเนินแนวทางหยางอันแข็ง ดังนั้นปอดเมื่อได้น้ำจึงลอย ถ้าอย่างนั้นเมื่อปอดโตเต็มที่แล้วกลับจม และตับโตเต็มที่แล้วกลับลอย เพราะเหตุใด? จากนี้จึงรู้ว่า ทองซินในที่สุดกลับไปสู่ทองเกิง ไม้อี่ในที่สุดกลับไปสู่ไม้เจี่ย กล่าวคือเมื่อหยินอ่อนโตเต็มที่แล้วกลับคืนสู่ธรรมชาติหยางแข็งโดยกำเนิด
ถาม: อวัยวะทั้งห้าต่างมีเสียง สี กลิ่น รส น้ำหล่อเลี้ยงที่ตรงกัน อธิบายได้หรือไม่?
ตอบ: ใน《สิบแปลง》กล่าวว่า ตับสีเขียว กลิ่นของมันคือคาว รับสเปรี้ยว เป็นเสียงร้องเรียก น้ำหล่อเลี้ยงคือน้ำตา; หัวใจสีแดง กลิ่นไหม้ รับขม เป็นเสียงพูด น้ำหล่อเลี้ยงคือเหงื่อ; ม้ามสีเหลือง กลิ่นหอม รับหวาน เป็นเสียงร้องเพลง น้ำหล่อเลี้ยงคือน้ำลายข้น; ปอดสีขาว กลิ่นคาว รับเผ็ด เป็นเสียงร้องไห้ น้ำหล่อเลี้ยงคือน้ำมูก; ไตสีดำ กลิ่นเน่า รับเค็ม เป็นเสียงคราง น้ำหล่อเลี้ยงคือน้ำลาย นี่คือเสียง สี กลิ่น รส น้ำหล่อเลี้ยงของอวัยวะทั้งห้า
ถาม: อวัยวะทั้งห้ามีบัณฑิตเจ็ด แต่อวัยวะแต่ละที่เก็บที่ไหน?
ตอบ: อวัยวะทั้งห้าเป็นที่ที่บัณฑิตชี่ของคนพำนัก ตับเก็บวิญญาณหยาง, ปอดเก็บวิญญาณหยิน, หัวใจเก็บจิต, ม้ามเก็บความคิดกับปัญญา, ไตเก็บสารสำคัญกับความมุ่งมั่น
ถาม: อวัยวะทั้งห้ากับอวัยวะกลวงที่จับคู่ภายนอกภายในตำแหน่งใกล้กันหมด ทำไมหัวใจกับลำไส้เล็ก ปอดกับลำไส้ใหญ่จึงอยู่ห่างกัน?
ตอบ: ตำราแพทย์กล่าวว่า หัวใจรับหน้าที่ค่าย ปอดรับหน้าที่เว่ย เดินส่งชี่หยาง จึงอยู่ข้างบน; ลำไส้ใหญ่ลำไส้เล็กทำหน้าที่ส่งต่อชี่หยินลงข้างล่าง จึงอยู่ข้างล่าง ดังนั้นจึงห่างกัน
ถามอีก: หกฟู (อวัยวะกลวงหก) ล้วนเป็นหยาง ควรเป็นที่สะอาด แต่ตอนนี้ลำไส้ใหญ่ ลำไส้เล็ก กระเพาะและกระเพาะปัสสาวะล้วนรับสิ่งที่ไม่สะอาด ทำไม?
ตอบ: ที่กล่าวว่า "หกฟูล้วนสะอาด" นั้นไม่ถูกต้อง ตำราแพทย์กล่าวว่า ลำไส้เล็กเป็นฟู่ที่รับสิ่งคั่งค้าง; ลำไส้ใหญ่เป็นฟู่ทางถ่ายทอดขจัด; ถุงน้ำดีเป็นฟู่ที่สะอาด; กระเพาะเป็นฟู่ของน้ำและข้าว; กระเพาะปัสสาวะเป็นฟู่ของน้ำหล่อเลี้ยง ฟู่หนึ่งไม่มีสองชื่อ จึงรู้ว่าคำกล่าว "ฟู่ทั้งหลายล้วนสะอาด" ไม่เป็นจริง ลำไส้เล็กเป็นฟู่ของหัวใจ ลำไส้ใหญ่เป็นฟู่ของปอด ถุงน้ำดีเป็นฟู่ของตับ กระเพาะเป็นฟู่ของม้าม กระเพาะปัสสาวะเป็นฟู่ของไต ตามการเรียกด้วยสี ลำไส้เล็กเรียกลำไส้แดง ลำไส้ใหญ่เรียกลำไส้ขาว ถุงน้ำดีเรียกลำไส้เขียว กระเพาะเรียกลำไส้เหลือง กระเพาะปัสสาวะเรียกลำไส้ดำ ทั้งหมดนี้อยู่ใต้อาณัติของซานเจียวล่าง
ถาม: อวัยวะทั้งห้ามีเพียงอย่างละหนึ่ง ทำไมไตจึงมีสอง?
ตอบ: แม้ไตมีสอง แต่ไม่ใช่ทั้งสองเป็นไต ข้างซ้ายคือไต ข้างขวาคือประตูชีวิต (ประตูแห่งชีวิต ที่หยวนชี่ผูกพัน) ประตูชีวิตคือที่ที่บัณฑิตทั้งหมดอาศัยและหยวนชี่ (ชี่รากฐานของร่างกาย) ผูกพัน; ผู้ชายใช้เก็บสารสำคัญ ผู้หญิงใช้ผูกพันมดลูก ดังนั้นไตแท้จึงมีเพียงหนึ่ง
ถาม: ชี่ของอวัยวะทั้งห้าเกิดขึ้นจากที่ไหน ติดต่อไปถึงที่ไหน?
ตอบ: สารสำคัญของอวัยวะทั้งห้ามักสะท้อนที่ช่องเปิดทั้งเจ็ดด้านบน ชี่ปอดติดต่อจมูก จมูกและชี่ประสานดีก็แยกกลิ่นหอมเหม็นได้; ชี่ตับติดต่อตา ตาและชี่ประสานดีก็แยกดำขาวได้; ชี่ม้ามติดต่อปาก ปากและชี่ประสานดีก็แยกรสธัญญพืชทั้งห้าได้; ชี่หัวใจติดต่อลิ้น ลิ้นและชี่ประสานดีก็แยกรสทั้งห้าได้; ชี่ไตติดต่อหู หูและชี่ประสานดีก็แยกเสียงห้าท้องได้
หากอวัยวะทั้งห้าไม่ปรองดอง ช่องเปิดทั้งเจ็ดก็ไม่ทะลุ; หากหกฟู่ไม่ปรองดอง เลือดชี่ก็คั่งค้างรวมกันเป็นฝี เมื่อสิ่งชั่วร้ายอยู่หกฟู่ เส้นหยางไม่ปรองดอง ชี่คั่งค้างแล้วเส้นหยางก็เกิน; เมื่อสิ่งชั่วร้ายอยู่ในอวัยวะทั้งห้า เส้นหยินไม่ปรองดอง เลือดคั่งค้างแล้วเส้นหยินก็เกิน หยินชี่ยิ่งเกิน หยางชี่ไม่สามารถหมุนเวียนไปด้วยกัน เรียกว่า "เก้อ"; หยางชี่ยิ่งเกิน หยินชี่ไม่สามารถหมุนเวียนไปด้วยกัน เรียกว่า "กวน"; หยินหยางทั้งคู่เกิน ไม่สามารถหมุนเวียนหากัน เรียกว่า "กวนเก้อ" กวนเก้อคือภาวะวิกฤตที่หยินหยางขาดจากกันอย่างรุนแรง คนโบราณถือว่าทำให้คนไม่สามารถอายุยืนเต็มตามธรรมชาติแล้วตาย
ถาม: ตำราแพทย์กล่าวว่าชี่เดินเฉพาะอวัยวะทั้งห้า ไม่เวียนไปหกฟู่ ทำไม?
ตอบ: การเดินของชี่เหมือนน้ำไหล ไม่หยุดแม้สักครู่ ดังนั้นเส้นหยินจึงเวียนเลี้ยงอวัยวะทั้งห้า เส้นหยางเวียนเลี้ยงหกฟู่ เหมือนวงแหวนไม่มีจุดเริ่มต้น หมุนเวียนซ้ำไปมา ไม่ล้นออก ชี่ของคนภายในอบอุ่นอวัยวะ ภายนอกหล่อเลี้ยงชุนลี่ (รอยผิวและเนื้อ)
ถาม: อวัยวะมีเพียงห้า ทำไมฟู่จึงมีหก?
ตอบ: ที่ฟู่มีหก เพราะรวมซานเจียวเข้าไปด้วย ซานเจียวเป็นทูตพิเศษของหยวนชี่ ควบคุมชี่ทั้งหลายของร่างกาย มีชื่อแต่ไร้รูปร่าง เส้นเอ็นของมันอยู่ในเส้นเฉียวเซ่าซานเจียว นี่คือฟู่นอกเหนือฟู่ จึงกล่าวว่าฟู่มีหก
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นจากตำราแพทย์แผนจีนคลาสสิก เพื่อการเรียนรู้วัฒนธรรมประเพณีและการศึกษาเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำแนะนำทางการแพทย์ การวินิจฉัย การใช้ยาหรือการรักษาใดๆ หากไม่สบายควรไปพบแพทย์โดยเร็ว
— ปู้กวา