กำลังโหลด...
บทที่ 6 จาก 12
易冒
Pok-sī ê he̍k-sim hong-hoat, sī thàu-kòe koà-siōng lâi hián-hiān kat-hiông; kat-hiông ê hián-hiān, sī kin-kù só͘ mn̄g ê tāi-chì lâī ū-sī tī-pī ê hong-hiòng; tī-pī ê tsing-thâu, koan-kiān tī iōng-sîn. Iōng-sîn ê chhú-hoat sui-jiân ū bô-kāng ê lō͘-kèng, tān--sī tsòe-āu kui-hiòng it-tì, bān-piàn-hòa jî giân-lí sio-tông. Nā pian-chhat put cheng-siông, chek kat-hiông tī-pī ê hong-hiòng to̍h ē phian-lī tsìng-tō.
Iōng-sîn ê chhú-hoat, ū-ê chhú koà, ū-ê chhú hām, ū-ê chhú lāi-gōa-koà, ū-ê chhú sè-èng, ū-ê tùi ngó͘-hêng la̍k-chhin lâi khó-chhat, ū-ê tùi pat-koà la̍k-sîn lâi phòaⁿ-toàn, jiân-āu ēng nî goe̍h ji̍t sî ûi keng-sòaⁿ, ēng hui-ho̍k hō͘-piàn ûi úi-sòaⁿ, koh ēng ōng-siòng, kiàn-seng, khong-phòa, sàn-choa̍t, chìn-thòe, hêng-hāi, siau-tiúⁿ lâi chóng-ha̍p kheng-tiong. Tōa goân-chek sī: sià-khì an-chēng jî kiû-chhú hoat-tōng, sià-khì soe-pāi jî kiû-chhú ōng-siòng, sià-khì ū-pīⁿ ê hām jî kiû-chhú bô-pīⁿ ê hām. Jû-chhú, kat-hiông ê kheng-tāng, tī-sok to̍h lóng ē hián-hiān.
Iōng-sîn sian piān koà āu piān hām. Koà-iōng ū poeh-chióng:
It ē͘ Ōe lāi-gōa——Jû chiàm ka-the̍h, lāi-koà ûi lâng, gōa-koà ûi-the̍h, lāi-koà 宜 siú, gōa-koà 宜 chhian.
Jī ē͘ chhiong-ha̍p——Sam-chhiong ê koà, thian-jîn put siong-kám, chí-chiong put hia̍p-tiâu; la̍k-ha̍p ê koà, hiân-chhin hú-chō͘, jîn-sū sūn-sêng.
Sam ē͘ hoán-ho̍k——Hoán-gîm chú sim-su tiông-hoân, sū-thé pōe-ge̍k; ho̍k-gîm chú sîn-khì hòaⁿ-sàn, sim-la̍t kau-pî. Kok-chiàm, su-chiàm, jîn-the̍h chiàm-tiong siāng-ùi-kī.
Sù ē͘ bō͘-choa̍t——Jû chèn hòa khun, bo̍k bō͘ tī bī, choa̍t tī sin; lī hòa kàn, hó͘ⁿ bō͘ tī su̍t, choa̍t tī hāi. Kok-chiàm, su-chiàm, sin-bēng, tiū-ki, pīⁿ-thiàⁿ chiàm-tiong ûi tōa-hiông.
Gō͘ ē͘ kui-iû——Kui-hûn chú put-chhut, sū-chêng ū kui; iû-hûn chú bô-tēng, phiau-phok put-ku.
La̍k ē͘ koà-hāu——Koà hōng ōng-siòng ê hāu, sui-ji̍t chhiong put-ûi phòa; koà ti̍t sí-kiû ê tē, sui-ji̍t kiàn put-lêng heng. Chú-iōng tī pang-ki, jîn-the̍h ê chiàm.
Chhit ē͘ koà-gī——Jû chiàm chêng-úí hí--tit--tit. Tit Kàn, Lī (kong-bêng ê koà), chiàm kong-hûn hūi-kī hong-súi ê koà.
Poeh ē͘ koà-giām——Jû chiàm tit Ēǹg--tit. Tit--tit- -hiah--tit., sè-kài--tit. Chia-ê sī koà-siōng ê èng-giām.
Chì-piān hām-iōng, hām-iōng ū la̍k-chióng:
It ē͘ sè-èng——Sè ûi pún, èng ûi boa̍t; sè ûi chú, èng ûi jîn, sī sêng-koà ê chú-chái.
Jī ē͘ lióng-sin——It ûi koà-sin, it ûi sè-sin, koà-sin koh-khah tiōng-iàu.
Sam ē͘ la̍k-chhin——Châi, koan, hū, hiaⁿ, chú, kok ū só͘ chú.
Sù ē͘ la̍k-sîn——Chheng-liông, Chu-chhiok, Ko͘-tiông, Tiân-lôan, Pe̍k-hó͘, Hiân-bú, kok ū só͘ su.
Gō͘ ē͘ hām-ūi——Chho͘ ûi tē, siōng ûi thian, ngó͘ ûi kun, jī ûi sîn, in-sū jî ū só͘ sio̍k.
La̍k ē͘ piàn-hō͘——Hām-tōng chek koan kî piàn-hām, hām-chēng chek chiàm kî hō͘-thé, in iōng-sîn jî kiû-chhú.
Sè-èng ûi sêng-koà ê chú, kî-kī ū cha̍p: Khong, phòa, choa̍t, sàn, bō͘, tōng, ha̍p-chhiong, sûi-bō͘, chō͘-siong, seng-kàng chìn-thòe. Khong chek bô-só͘-sêng, phòa chek to-pāi, choa̍t chek to-khùn, sàn chek choân-sit, bō͘ chek lân-kú, tōng chek to-piàn, ha̍p-chhiong ûi chiong-sêng jî pāi, sûi-bō͘ ûi siōng-pīⁿ ê ok-tē, chō͘-siong ûi chai-hōan ê hiông-cheng, chìn-seng jû hóeⁿ ê chí-jiân, thè-kàng jû bo̍k ê hong-lo̍h.
La̍k-chhin ûi-iōng: Ū iōng-sîn pit-ū kī-sîn, kī-sîn hí-chēng, hí-soe, hí-siū-chè;ū iōng-sîn pit-ū goân-sîn, goân-sîn hí-tōng, hí-ōng, hí-siū-seng. La̍k-chhin tiong-kan, koan-kúi to-hiông, jiân ū bô-kúi chek bô-khì ê hiâm; hū-bú ûi-lô, jiân ū bô-hū chek bô-thâu ê lū; châi-hok ûi-kit, iā ûi kiû-bêng ê ok-kheh;hiông-tī bû-kong, iā ûi chú-sun ê goân-sîn.
Tōng-piàn ê chhat: Piàn-hām ē-tit chhim--tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. Piàn-hām nā khong-phòa sí-choa̍t, tōng-ham. Piàn-hām nā khong-phòa sí-choa̍t, tōng-hām put-siū kî seng-khek; tōng-hām nā khong-phòa sí-choa̍t, piàn-hām lâi seng chek khó-kiù, lâi khek chek jú-hiông.
Hui-ho̍k ê so͘: Ho̍k-khek--tit, --tit. --tit. --tit. --tit. --tit, --tit. --tit. --tit. --tit, --tit. --tit, --tit-hâm. --tit. --tit. Ho̍k-sîn bia̍t-bô͘--tit. --tit. --tit. --tit. Sian- khoàⁿ sè-hā ê ho̍k, chek- khoàⁿ tōng-hā ê ho̍k, koh- khoàⁿ chēng-hā ê ho̍k.
Ji̍t-goe̍h ê koân: Ji̍t-goe̍h ê siōng, jû kun-chú, jû chiong-lēng, hām-sîn bo̍k-lêng ôan-khong. Ji̍t-kiàn put-siū sam-sûn ê phòa, goe̍h-kiàn put-lo̍h it-sûn ê khong. Goe̍h-kiàn í ōng-siòng hiu-kiû sí gō͘-hoat ûi chú, ji̍t-chiong í tiông-seng cha̍p-jī-hoat chham--chi. Goe̍h-phòa-chhiong, ji̍t-chhiong-sàn, goe̍h-tāng-khek, ji̍t-tāng-choa̍t, ji̍t-ū sûi-bō͘ chō͘-siong jî goe̍h-chek bô, kò͘ ji̍t iû chhin.
Ha̍p-chhiong ê hun: Koà la̍k-chhiong--tit. --tit, --tit. Ha̍p-chhù--tit. --tit, --tit--tit, --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit.
Khong-phòa ê hun: Sûn-khong poeh-hoat ——Hōai-khong (goe̍h-phòa jî khong), choân-khong (goe̍h-khek jî khong), khek-khong (goe̍h-siⁿ ji̍t-khek--tit. --tit- -khong), an-khong(bô-seng bô-khek), pòaⁿ-khong(ji̍t-goe̍h to̍k-seng), ōng-siòng khong(ji̍t-goe̍h seng-hû, sûn-lāi khong jî sûn-gōa si̍t), tiⁿ-si̍t khong(ji̍t-chhiong chek si̍t, tōng-khong chek si̍t, goe̍h-kiàn lîm--chi--tit), tōng-khong chō-phòa(chhiòng tōng bû-kong). Goe̍h-phòa sam-hoat——phòa-lîm-kúi tōng jî hiông, lîm-ji̍t put-phòa, gū-sî put-phòa.
Hêng-hāi kio̍k-hòa: Hêng-hāi ê hoat, iáⁿ-íⁿ ngó͘-hêng seng-khek ûi kheng-tāng. Chú-báu ê hêng, hêng-kheng jî seng-tāng; iú-sū ê hāi, seng-chhim jî hāi-chhíⁿ. Hêng ûi chhí-jio̍k, hāi ûi oàn-lī. Kio̍k-hòa ê hoat, kio̍k-iōng kî tiong-ki, hòa-tāng kî ji̍t-kan.
La̍k-sîn seng-sat: La̍k-sîn ê iōng, pit-íⁿ la̍k-chhin ûi pún. Chú-sun kà Chheng-liông jî chheng-khèng, Hiân-bú sit koan-kúi jî hui-thau. Seng-sat kit-hiông, pit-íⁿ hām-sîn ûi pún.
Iōng-sîn cha̍p-peh-hoat (kit-hiông kheng-tāng chóng-lūn):
| Sū-hō | Miâ-chheng | Hâm-gī | Sio̍k-sèng |
|---|---|---|---|
| It | Ji̍t-sîn | Iōng-sîn lîm ji̍t-kiàn | Choân-kit |
| Jī | Goe̍h-chiong | Iōng-sîn lîm goe̍h-kiàn | Choân-kit |
| Sam | Ōng | Ji̍t-goe̍h ê hû | Choân-kit |
| Sù | Siòng | Ji̍t-goe̍h ê seng | Choân-kit |
| Gō͘ | Seng | Tham-seng bōng-khek, tián-choán lâi seng | Choân-kit |
| La̍k | Piàn-seng | Piàn-hām lâi seng (chhin) | Choân-kit |
| Chhit | Tōng-seng | Tōng-hām lâi seng (so͘) | Choân-kit |
| Poeh | An | Bô-siong bô-sia | Choân-kit |
| Kiú | Ū-tiàm | Ji̍t-khek goe̍h-seng--tit. --tit | Pòaⁿ-kit |
| Cha̍p | Ōng-siòng khong | Ōng-siòng jî sûn-khong | Pòaⁿ-kit |
| Cha̍p-it | An-khong | Ū-seng bô-khek, kiû-to kaⁿ-taⁿ bô-tit--tit. --tit. --tit | Pòaⁿ-kit |
| Cha̍p-jī | Sia-khì | Ji̍t-goe̍h tōng-hām lóng sia iōng-sîn ê khì | Hiông |
| Cha̍p-sam | Sí-khì | Ji̍t-goe̍h tōng-hām khek--chi, bô bêng-àm ê seng | Hiông |
| Cha̍p-sì | Ji̍t-phòa | Ji̍t-goe̍h khek-siong, sî-lēng hiu-kiû, hām-sîn hō͘-chhiong | Hiông |
| Cha̍p-gō͘ | Goe̍h-phòa | Phòa jî siōng-chûn kî-chit | Hiông |
| Cha̍p-la̍k | Khek-khong | Ji̍t-goe̍h tōng-hām khek--chi--tit, --tit. koh khong, bô-kiù | Kèng-hiông |
| Cha̍p-chhit | Kèng-bû | Ji̍t-goe̍h hui-ho̍k piàn-hō͘ lóng put-tit iōng-sîn | Kèng-hiông |
| Cha̍p-poeh (siōng-hiông) | Sàn | Tōng hōng ji̍t-sîn piàn-tōng ê chhiong jî sàn | Tōa-hiông |
Khek-kî ê hoat: Koà bû-iōng jî ta̍t-ji̍t sêng, hām-kī tōng jî tiⁿ-iōng bia̍t, chú-siōng khong jî chhiong-khó ho̍k, iōng-hām ōng jî bō͘-nái siu, choa̍t-hōng seng jî chhut, soe-gū hû jî sêng.
Pok-sī ê pì: Bī-só͘ kî siān jî sian-só͘ kî put-siān, bī-so͘ kî lī jî sian-so͘ kî put-lī. Kì bû-kî put-siān, jiân-āu só͘ kî siān jî siān--chi; kì bû-kî put-lī, jiân-āu só͘ kî lī jî lī--chi.
Chit chiuⁿ ûi《Ì-mō͘》choân-su ê hong-hoat-lūn chóng-kong, hē-thóng-lūn-su̍t--tit. --tit. --tit. He̍k-sim su-sióng khó kui-la̍p ûi:
Iōng-sîn ûi pún——It-chhè kit-hiông tī-pī ê phòaⁿ-tòan--tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit.
Sian-koà āu-hām——Koà-thé pîn-bīn ū poeh-chióng iōng-hoat (lāi-gōa, chhiong-ha̍p, hoán-ho̍k, bō͘-choa̍t, kui-iû, koà-hāu, koà-gī, koà-giām), hām-siōng pîn-bīn ū la̍k-chióng iōng-hoat (sè-èng, lióng-sin, la̍k-chhin, la̍k-sîn, hām-ūi, piàn-hō͘), chân-chhù hun-bêng, sian-hong-koan āu-vi-koan.
Ji̍t-goe̍h ûi koân——Ūi-soe ê tsòe-āu chhâi-tēng--tit. --tit. --tit.
Cha̍p-poeh-hoat cheng-gián——Iōng-sîn ê kit-hiông kheng-tāng hun-ûi cha̍p-poeh ê tēng-ke̍k, tùi choân-kit ê "Ji̍t-sîn, Goe̍h-chiong" tōa-hiông ê "Sàn", kò͘-sêng it-thò͘ cheng-bi̍t ê phòaⁿ-toàn thé-hē.
Sian-hiông āu-kit——Pok-sī ê pì-koat tī "sian-só͘ kî put-siān, sian-so͘ kî put-lī", sian pâi-tû hiông-hiám, chài kiû-tit kit-lī, che-sī ke̍k-ûi lí-sèng sin-sím ê su-ûi hong-sek.
Chit chiuⁿ ê lí-lūn chhim-tō͘ lēng-lâng kiaⁿ-hí, kham-chheng la̍k-hām ū-chhek-ha̍k ê "chō-chok hē-thóng".
To-goân iōng-sîn-koan: Bûn-tiong bêng-hián phê-phêng--tit. --tit. --tit.
Ji̍t-goe̍h ê koat-tēng-sèng: "Ji̍t-goe̍h ê siōng, ûi kun-chú, ûi chiong-lēng, hām-sîn bo̍k-lêng /谁/能/忤/之"——chit-tōān lūn-su̍t chiong sî-kan in-sò͘ thê-seng kàu choa̍t-tùi chú-tō tē-ūi. Hiān-tāi sī-kak khàn, che-thē-hiān--tit. --tit. --tit.
Cha̍p-poeh-hoat téng-ke̍k-chè: Che-si̍t-chè-siōng sī it-thò͘ kit-hiông thêng-tō͘ ê liông-hòa bô͘-hêng. Hiān-tāi hong-hiám phêng-kó͘--tit. --tit. --tit.
Sian-hiông āu-kit ê sīn-sīm thài-tō͘: Chit-chióng "sian pâi-tû put-lī, chài kiû-tit ū-lī" ê su-ûi bô͘-sek, kap hiān-tāi hong-hiám koán-lí--tit. --tit. --tit.
Koat-chhek kho͘-ka: Bīn-tùi ho̍k-cha̍p koat-chhek--tit, --tit. --tit. --tit.
Hong-hiám phêng-kó͘: Cha̍p-poeh-hoat--tit. --tit. --tit.
Sî-ki pó͘-ak: "Ji̍t-goe̍h ûi koân" ê lūn-toàn thê-sî: chò-jîm-hô tāi-chì--tit. --tit. --tit.
Chit chiuⁿ thoân-ta̍t--tit. --tit. --tit. --tit. Kit-hiông put-sī kán-tan ê jī-goân phòaⁿ-toàn, jî-sī tī chit-ê bāng-lō͘--tit. --tit. --tit. **Kài-lu̍t ū--tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit. --tit.
"Sū-tô͘ jî tông-kui, bān-piàn jî it-tì"——put-kāng ê chiàm-toàn lō͘-kèng tsòe-āu chí-hiòng--tit. --tit. ù--tit. Chit-chióng to-goân thóng-it ê su-sióng kap Tiong-kok tiat-ha̍k--tit. "Lí-it-hun-so͘" ê koan-liām chhim-chhim kiōng-bêng.
Tī-lí kok-ka ê iàu-bū, pit-íⁿ chìn-iōng tiong-liông ûi bān-bîn ê hok, kò͘ chú-sun hām (hok-hām) put-khó sit; pit-íⁿ thè-tû kan-kùi ûi khì sù-hái ê chek, kò͘ koan-kúi hām put-khó tōng. Hoân chiàm kok-sū, lóng hí hok-hām lîm-ūi, ok kúi-hām hoat-tōng, che-sī tsòe-tōa ê kong-léng.
Lāi-koà ûi pang-ki (kiaⁿ-kí chi tē), gōa-koà ûi jîn-bîn. Koà-kiong an-ōng chek kok-sū tiân-tiông, hām-siōng ha̍p-hô--tit. --tit. --tit. Tsìng-chhiong ê koà but-kiàn tī kok-chiàm, ha̍p-chhù put-khó hōng phòa-hāi, jû-chhú chek thian-hā hô-pêng, kok-ka tiān-an.
Hông-tè chhin-chiàm, í sè-hām ûi chú-siōng, 宜 lîm ji̍t-goe̍h seng-hû; sîn-hā chiàm kok, í ngó͘-kiú hām ûi chun-ūi, kī sûi-bō͘, khong, phòa. Chhin-chiàm jî èng-hām ha̍p-sè--tit, --tit--tit; sîn-chiàm jî jī-hām chhî-hok--tit, --tit--tit.
Hām-ūi hun-sio̍k:
La̍k-chhin hun-sio̍k:
Kúi-khong lāi-koà chek bû lāi-hōan, kúi-hoat gōa-koà chek ū gōa-jiáu. Kúi-kīn gō͘-hām hông ūi-sîn, kúi-hù sam-hām kài khò͘-lī, kúi-chāi jī-hām sū-jîn hōaⁿⁿ, kúi-chāi chho͘-hām bîn-chiòng khùn.
La̍k-sîn kap ngó͘-hêng cho͘-ha̍p ê kéng-sī: