กำลังโหลด...
บทที่ 8 จาก 28
濒湖脉学
สรุปความหมายโดยรวม
หัวข้อนี้กล่าวถึงชีพจรพร่อง (指脈搏無力、按之空軟，屬陰類脈象) ลักษณะการสัมผัสโดยทั่วไปคือ: ชีพจรเต้นช้า รูปทรงค่อนข้างใหญ่แต่คลายตัว กดลงไปแล้วไม่มีแรง ใต้นิ้วรู้สึกโหว่งโล่ง ซุยจื่อซวี่สรุปไว้ว่า "รูปทรงใหญ่แต่กำลังเบาบาง" — รูปทรงชีพจรแม้จะใหญ่ แต่พลังในการเต้นมีน้อย นี่คือลักษณะของ "พร่อง"
ตำรา《脈訣》กล่าวว่าชีพจรพร่อง "ค้นหาแล้วไม่พบ ยกขึ้นแล้วมีเหลือ" หลี่ฉือเจินเห็นว่าสิ่งนี้เพียงแต่อธิบายชีพจรลอย (กดเบา ๆ ชัดเจน กดหนัก ๆ ไม่ค่อยมี) เท่านั้น ไม่ได้สะท้อนลักษณะ "กลวงนุ่มไร้แรง" ของชีพจรพร่อง หยางเหรินจายบรรยายว่า "คล้ายใยฝ้ายลอยปลิว กระจายและช้า" ท่านผู่อวี่กล่าวว่า "กระจายใหญ่และนุ่ม" สิ่งเหล่านี้เหมือนกับชีพจรกระจาย (脈氣散漫無根) มากกว่า ล้วนไม่ใช่ชีพจรพร่อง
บทกวีเปรียบเทียบลักษณะ继续进行: กดเบา ๆ ชีพจรเต้นช้าและใหญ่ กดหนัก ๆ กลับนุ่มและว่างเปล่า ขอบเขตของชีพจรไม่ชัดเจน ดุจหุบเขาอันว่างเปล่า อย่าสับสนกับชีพจรเดียวกับต้นหอม (芤脈 - กดแล้วรู้สึกกลวงเช่นต้นหอม) — ชีพจร芤ลอยใหญ่และกลวงตรงกลาง ใช้บ่งชี้อาการเลือดออกมาก; ชีพจรพร่องลอยใหญ่ช้า กดแล้วไร้แรง ใช้บ่งชี้อาการเลือดพร่อง (血液虧虛ไม่เติมเต็มหลอดเลือด) ชีพจรลอยและชีพจรกระจายจัดเป็นอีกประเภทหนึ่ง ต้องแยกแยะให้ชัดเจน
บทกวีบอกโรคกล่าวว่า: ชีพจรพร่องร่วมกับมีไข้ มักเป็นโรคลมแดด (暑熱耗氣傷津); เหงื่อออกเอง ใจสั่น ตกใจง่าย ฝันมากก็พบได้บ่อย หากมีไข้属于阴虚 (陰液不足 虛熱ภายใน) ควรรีบปรับดูแล แนวคิดโบราณคือบำรุงเลือดเสริมพลังลมปราณ (養營益氣 - เป็นแนวคิดเชิงหลักการ ไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยา) อย่าผัดผ่อน
ชีพจรพร่องที่ตำแหน่งชุ่น (寸口) บ่งชี้ว่าเลือดไม่หล่อเลี้ยงหัวใจ; ที่ตำแหน่งกวน (關) เห็นท้องอืด อาหารไม่ย่อย; ที่ตำแหน่งชื่อ (尺部 - สองตำแหน่งเสินเหมิน) มักเกี่ยวข้องกับกระดูกกร่อน อัมพาตจากความร้อน ภาวะ精血ถูกทำลาย
คัมภีร์กล่าวว่า: เลือดพร่องทำให้ชีพจรพร่อง; เมื่อลมปราณมาอ่อนแอ ละเอียดเล็ก ถือเป็น "ไม่ถึง" ตำแหน่งโรคอยู่ภายใน; โรคเรื้อรังที่ปรากฏชีพจรพร่อง พยากรณ์โรคไม่ค่อยดี
กลไกโรคสำคัญของชีพจรพร่องคือลมปราณและเลือดพร่อง เส้นชีพจรไม่เต็ม เนื่องจากลมปราณไม่ขับดัน รูปทรงชีพจรอาจใหญ่ได้ แต่ "ไร้แรง" เป็นจุดสำคัญในการจำแนกชีพจรพร่อง การจับชีพจรของแพทย์แผนจีนให้ความสำคัญกับ "แรงหรือไร้แรงจำแนกอาการพร่องหรือเกิน" ซึ่งเป็นจุดจำแนกสำคัญของชีพจรพร่อง
หลี่ฉือเจินเน้นย้ำการจำแนกชีพจร: ชีพจรลอยคือ "ยกขึ้นมีเหลือ กดลงไม่พอ"; ชีพจร芤กลวงเช่นต้นหอม บ่งชี้การเสียเลือด; ชีพจรกระจายกระจายไร้ราก; ชีพจรพร่องคือ "ช้าใหญ่และนุ่ม กดแล้วไร้แรง" ชีพจรสี่ชนิดนี้อยู่ในกลุ่มลอยใหญ่ แต่กลไกโรคและโรคบ่งชี้ต่างกัน ไม่ควรปะปน
ในด้านโรคบ่งชี้ ชีพจรพร่องสามารถตรงกับโรคลมแดด ไข้จากหยินพร่อง เลือดไม่หล่อเลี้ยงหัวใจ ม้ามพร่องท้องอืด 精血缺损 ฯลฯ จุดร่วมคือความพร่องของหยางชี่ เลือด และสารบำรุงในร่างกาย
การจับชีพจรมีความเป็นอัตวิสัยค่อนข้างสูง แพทย์แต่ละท่านอาจรับรู้อาการชีพจรพร่องต่างกัน แต่คำอธิบายเช่น "กดแล้วไร้แรง" "ว่างโหว่" มีความสอดคล้องบางประการกับภาวะ vascular filling ลดลง cardiac output ลดลง peripheral vascular resistance ต่ำในทางการแพทย์แผนปัจจุบัน
เลือดพร่อง หยินพร่อง ในแพทย์แผนจีนไม่สามารถเทียบเท่ากับภาวะโลหิตจาง ภาวะขาดน้ำ หรือภาวะขาดสารอาหารในแพทย์แผนปัจจุบันได้โดยตรง สิ่งเหล่านี้เป็นแนวคิดกลุ่มอาการที่ครอบคลุม การปรากฏชีพจรพร่องในโรคเรื้อรังมักบ่งชี้สภาพการไหลเวียนและเมแทบอลิซึมโดยรวมไม่ดี มีความหมายเชิงพยากรณ์โรคพอสมควร แต่ไม่ใช่ข้อตัดสินเด็ดขาด
—— บูกวา เตือน: เนื้อหานี้อ้างอิงจากคัมภีร์โบราณการแพทย์แผนจีน จัดทำไว้เพื่อการศึกษาและเรียนรู้วัฒนธรรมดั้งเดิมเท่านั้น ไม่ถือเป็นการวินิจฉัย การใช้ยา หรือคำแนะนำทางการแพทย์ใด ๆ หากรู้สึกไม่สบายควรพบแพทย์โดยเร็ว