温病脉证并治第六

温病脉证并治第六 คำแปลแบบร่วมสมัย

คำแปลโดยรวม

หนึ่ง、หลักใหญ่: การแบ่งประเภทของไข้温病และ氣伏

原文ชี้ว่า ไข้温病主要有สามประเภท: 春温、秋温、冬温。ทั้งหมด属于"伏氣"致病—กล่าวคือ ภายนอก เชื้อโรค เข้าสู่ร่างกาย แต่ไม่แสดงอาการทันที กลับแฝงเร้นอยู่ เมื่อถึงฤดูหรือมีสิ่งกระตุ้นจึงจะ发作。ในฤดูร้อน ส่วนใหญ่表现为暑病，ไม่อยู่ในขอบเขต温病ที่กล่าวในบทนี้

โดยเฉพาะ:

• ฤดูหนาว ถูก寒邪ทำร้าย เชื้อ寒แฝงอยู่ที่少陰（เส้นไต），เมื่อถึงฤดูใบไม้ผลิ yang qi พลุ่งขึ้น กลายเป็นไข้温病 เรียกว่า春温
• ฤดูร้อน ถูก湿邪ทำร้าย เชื้อ湿แฝงอยู่ที่太陰（เส้นม้าม），เมื่อถึงฤดูใบไม้ร่วง อากาศแห้งจัด กลายเป็นไข้温病 เรียกว่า秋温
• ต้นฤดูหนาว ไม่ควรหนาวเกินไป แต่กลับหนาวผิดปกติ อากาศแห้งเก็บกลับเข้าด้านใน เชื้อโรคแฝงอยู่ที่厥陰（เส้นตับ），หลังจากเหมายัน อากาศควรหนาวแต่กลับอุ่น ขณะนั้นกลายเป็นไข้温病 เรียกว่า冬温

原文ยังชี้ว่า ฤดูใบไม้ผลิ、ฤดูใบไม้ร่วง เกิดไข้温病 เป็นสถานการณ์ปกติ；ฤดูหนาวเกิดไข้温病 ถือเป็นการเปลี่ยนแปลงผิดปกติ。 หากฤดูหนาวควรหนาวกลับอบอุ่น นี่คืออากาศนอกฤดู สะสมอยู่ภายในร่างกาย ตอนนั้นไม่แสดงอาการ พอถึงฤดูใบไม้ผลิจึง发作 เรียกว่า大温。เหตุเพราะในฤดูหนาว ไม่ได้ "เก็บพลัง" อย่างดี ปราณ正义เสียสมดุล พอฤดูใบไม้ผลิ yang qi ทะยานออก向外 กลับ เชื้อที่แฝง 与 yang qi ปะทะกัน อาการจะหนัก。 หากแพทย์ไม่รู้ต้นเหตุโรค รักษาผิด ยังอาจทำให้เกิด "屍氣流傳" กลายเป็น疫病—สะท้อนภูมิปัญญาดั้งเดิมของคนโบราณ ต่อการติดต่อของไข้温病💨

สอง、春温

春温 ตำแหน่งโรค偏向ด้านบน พบ头疼、คอแห้ง、มีไข้、ตาพร่า。 อาการหนัก อาจ出现เพ้อเจ้อ。 ชีพจร弦而急。 原文 สั่ง ยาหลักคือ小柴胡加黃連牡丹湯

สาม、秋温

秋温 ตำแหน่งโรค偏向กลางลำตัว พบมีไข้、กระหายน้ำ、ท้องร้อนปวด、ท้องเสียเป็นหนองเลือด。 ชีพจรใหญ่ แต่สั้นและขัด。 原文认为 สภาพนี้ ใช้地黃知母黃連阿膠湯； หากไม่มีหนองเลือดในอุจจาระ ใช้白虎湯

สี่、冬温

冬温 ตำแหน่งโรค偏向ด้านล่าง พบมีไข้、ปวดท้องลามไปถึงท้องน้อย、กลางคืนคอแห้งเจ็บ。 ชีพจรลึกและแข็ง บางครั้งใหญ่และเร็ว。 原文 สั่ง ยาหลักคือ石膏黃連黃芩甘草湯； หาก7-6 วัน ไม่ถ่ายอุจจาระ ใช้大黃黃芩地黃牡丹湯

ห้า、ลมร้อน(风温) 与 ความชื้นร้อน(湿温)

风温：คนไข้ มีความร้อนภายในอยู่เดิม แล้วถูก ลม เชื้อโรค จึงป่วย เป็นปวดหัว、หน้าดำแดง、มีไข้、มือเท้ากระตุก。 ชีพจรลอย เป็นเส้น และเร็ว。 原文用黃連黃芩梔子牡丹芍藥湯

หากคนไข้มีความชื้น(湿)อยู่เดิม แล้วเป็นไข้温病ด้วย พบมีไข้、ปากแห้งดำ、ท้องเสีย、ท้องร้อนปวด。 ชีพจรใหญ่และเร็ว เรียกว่า湿温。 原文用豬苓加黃連牡丹湯

หก、 เชื้อ温 ลุกลาม ลง อวัยวะต่างๆ

• 温 เชื้อ ลุกลาม หัวใจ：ลิ้นแดง、คอแห้ง、ในใจร้อนรุ่ม ชีพจรเร่งเร็ว เด่นที่寸口 ใช้黃連黃芩阿膠甘草湯
• 温 เชื้อ รุกราน ปอด：กระหายน้ำ、ไอ、เลือดกำเดาไหลไม่หยุด ชีพจรลอย เร่าเร็ว ใหญ่ ใช้黃芩石膏杏子甘草湯
• 温 เชื้อ ย้าย ไป ไต：มีไข้ ช่วงเอวลงมามีน้ำขัง, หนักเข้า ปวดท้องน้อยร้อน、ปัสสาวะสีแดง ถี่ ชีพจรเร่งเร็ว โดยเฉพาะช่วง尺 เด่น ใช้地黃黃柏秦皮茯苓澤瀉湯
  （原文 "甚煮取三升"一句 สงสัยว่า ตัวหนังสือ ผิด เพี้ยน คำแปล ตาม บริบท ความหมาย คือ "หนักเข้า ปวดท้องน้อยร้อน"）

เจ็ด、大温 หนัก และ อาการแปรผัน หลัง ระบาย

大温 โรคหนัก พบมีไข้、วิงเวียนศรีษะ、ตาพร่า ฟันแห้ง ปากแห้งดำ เพ้อเจ้อ หมดสติ หน้าวิดสีเขียวสลับแดง ชีพจรเร่งใหญ่และเร็ว 原文ใช้大黃香蒲湯 หากคอบวมปิดกั้น กลืนลำบาก คนโบราณยังชี้ให้ใช้ เข็ม แทง少商穴 ระบายเลือด หาก ชีพจร เร็วบ้างช้าบ้าง เบ้าตาลึกโรย ถือเป็น อาการหนัก ใกล้ตาย พยากรณ์โรคไม่ดี

温病 ใช้ ระบาย แล้ว หากอุจจาระเปลี่ยนเป็นเหลว คนโบราณเห็นว่า เชื้อโรค มีทางออก อาจหายเองได้ หาก หลัง ระบาย แล้วท้องเสียไม่หยุด จะเกิดท้องอืด 原文ใช้茯苓白朮甘草湯

แปด、风温 ที่ มี ร้อน อยู่เดิม กับ อาการแปรผัน หลัง ขับเหงื่อ ผิด

风温 คนไข้ มี ร้อน ภายในอยู่เดิม แล้ว ถูก ลม ป่วย หาก ชีพจร ลอย เป็นเส้น และ เร็ว แต่ไม่ปวดหัว 原文ใช้桂枝去桂加黃芩牡丹湯

หากเป็น伏气温病 แต่ กลับ ใช้ วิธี ขับเหงื่อ ผิด จะ ทำให้ร้อนจัด ใจร้อน ปากแห้งดำ ตาแดง หรือ เลือดกำเดา อาเจียน หูหนวก ชีพจร ใหญ่และเร็ว 原文认为 สภาพนี้ พอ参照白虎湯 ไล่ ความร้อน จัด หาก ภายใน แน่น ชัดเจน พอ参照承氣湯類 ระบาย ลง หาก โรค ยืดเยื้อ เกิน 10 วัน ลุกลาม เข้าชั้นใน พอ参照黃連阿膠湯 ข้อ วินิจฉัย ว่า ลุกลาม เข้า ชั้น ใน หรือไม่: ชีพจร ลึกและเร็ว ใจร้อน นอนไม่หลับ

เก้า、温病 รักษาพลาด แพร่ หวัด ผ่าน สาม焦

温病 รักษา ไม่ ถูก วิธี เชื้อโรค คงอยู่ นาน อาจ แยก กระทบ三焦:

• 上焦：ลิ้นแข็ง ทำหน้าที่เปลี่ยน พูดไม่รู้เรื่อง ใช้梔子湯
• 中焦：ปวดท้องท้องเสีย หลัง ถ่าย ยังปวดท้อง ปากแห้ง ใช้白虎加地黃湯
• 下焦：ตั้งแต่เอวลงมาร้อน ฟันดำ คอแห้ง ใช้百合地黃牡丹皮半夏茯苓湯

---

รายการยาในต้นฉบับ (เพื่อการศึกษาแนวคิดเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยา)

รายการยาต่อไปนี้ มาจาก ต้นฉบับ ทั้งหมด ปริมาณ เป็น ระบบชั่งตวงวัด โบราณ ไม่เท่ากับ ปริมาณ ปัจจุบัน ห้าม ซื้อ ยา ตาม นี้ ไป ใช้ เอง🌿

• 小柴胡加黃連牡丹湯：柴胡、黃芩、人參、栝蔞根、黃連、牡丹皮、炙甘草、生薑、大棗。 สำหรับ春温
• 地黃知母黃連阿膠湯：地黃、知母、黃連、阿膠。 สำหรับ秋温 ที่ มี หนอง เลือด
• 白虎湯：ต้นฉบับ ไม่ได้ แยก รายการ ยา ไว้ ด้านหน้า "白虎加地黃湯" นอกจาก ดิน ยัง มี 知母、石膏、炙甘草、粳米 พอเทียบเคียง ได้
• 石膏黃連黃芩甘草湯：石膏、黃連、黃芩、甘草. สำหรับ冬温 ยัง ไม่ ท้องผูก มาก
• 大黃黃芩地黃牡丹湯：大黃、黃芩、地黃、牡丹皮. สำหรับ冬温 6-7 วัน ไม่ ถ่าย
• 黃連黃芩梔子牡丹芍藥湯：黃連、黃芩、梔子、牡丹皮、芍藥. สำหรับ风温
• 豬苓加黃連牡丹湯：豬苓、茯苓、阿膠、澤瀉、滑石、黃連、牡丹皮. สำหรับ湿温
• 黃連黃芩阿膠甘草湯：黃連、黃芩、阿膠、甘草. สำหรับ เชื้อ温 ลุกลาม หัวใจ
• 黃芩石膏杏子甘草湯：黃芩、石膏、杏仁、炙甘草. สำหรับ เชื้อ温 รุกราน ปอด
• 地黃黃柏秦皮茯苓澤瀉湯：地黃、黃柏、秦皮、茯苓、澤瀉. สำหรับ เชื้อ温 ย้าย ไต
• 大黃香蒲湯：大黃、香蒲、黃連、地黃、牡丹皮. สำหรับ大温 หนัก
• 茯苓白朮甘草湯：茯苓、白朮、炙甘草. สำหรับ หลัง thaw โรค ระบาย แล้วท้องเสีย ไม่ หยุด ท้องอืด
• 桂枝去桂加黃芩牡丹湯：芍藥、炙甘草、生薑、大棗、黃芩、牡丹皮. สำหรับ风温 ที่ ไม่ ปวด หัว
• 大承氣湯：大黃、厚朴、枳實、芒硝. สำหรับ เข้า ชั้น ใน เมื่อ ร้อน ภายใน แน่น หนัก.
• 小承氣湯：大黃、厚朴、枳實. สำหรับ 内部 แน่น เล็กน้อย
• 調胃承氣湯：大黃、炙甘草、芒硝. สำหรับ ต้องการ ระบาย ช้า ๆ
• 黃連阿膠湯：黃連、芍藥、黃芩、阿膠、雞子黃. สำหรับ โรค enters ชั้น ใน จิต ระส่ำระสาย นอน ไม่ หลับ
• 梔子湯：梔子、黃芩、半夏、甘草. สำหรับ โรค พัก ค้าง อยู่ บน ซานเจียว ลิ้น แข็ง ฟั่นเฟือน
• 白虎加地黃湯：知母、石膏、炙甘草、粳米、地黃. สำหรับ โรค ค้าง อยู่ กลาง ซานเจียว
• 百合地黃牡丹皮半夏茯苓湯：百合、地黃汁、牡丹皮、半夏、茯苓. สำหรับ โรค ค้าง อยู่ ล่าง ซานเจียว

---

🧠 ความเข้าใจเชิงลึก

หลักคิดหลัก 💡

1. 伏气 เป็น โครงสร้าง หลัก ฤดูกาล เป็น หลัก
   บท นี้ แบ่ง ไข้ 温病 ออก เป็น ชื่อ ต่าง ๆ ความคิด หลัก คือ " เชื้อ ซ่อน อยู่ ใน ร่าง กาย เมื่อ ถึง เวลา ถึง ฤดูกาล จึง ปะทุ" เช่น หน้าหนาว หนาว ทำร้าย ซ่อน ที่ เส้น ไต พอ หน้า ใบไม้ ผลิ กลาย เป็น ชื่อ นั้น ฤดู ร้อน โรค หลาย ชนิด. สะท้อน แนวคิด ที่ ว่า "คน สัมพันธ์ กับ ฟ้า ดิน" มากกว่า มอง ไข้ หวัด ร้อน เป็น แค่ อาการ ที่ มา จาก ข้าง นอก ทันที

2. บน กลาง ล่าง ซานเจียว และ วินิจฉัย ตาม อวัยวะ
   และ ต่อ มา ก็ ขยาย ไป ด้วย " เชื้อ 温 กระทบ หัวใจ ปอด ไต" และ " พัก ค้าง นาน แล้ว ย้าย ไป ซานเจียว" เห็น ว่า บท นี้ มี แนวคิด ตัดสิน ระยะ โรค ตาม ระดับ แล้ว เป็น พื้นฐาน ให้ ระบบ วินิจฉัย ซานเจียว ใน ยุค หลัง

3. ให้ ความสำคัญ การ ระบาย ร้อน บำรุง หยิน ระบาย ความ ร้อน ใน เลือด ระบาย อุจจาระ ระบาย ความ ชื้น
   เชื้อ ไข้ หวัด ร้อน เปลี่ยน เป็น ร้อน ทำร้าย หยิน ง่าย ยา ส่วน ใหญ่ ใช้ หิน ปลา ฯลฯ ใช้ ล้าง ความ ร้อน, บำรุง ด้วย ธาตุ. ลด การ อักเสบ, ระบาย ของ เสีย, ขับ ปัสสาวะ. วิธี การ รักษา วน เวียน อยู่ รอบ แกน " ร้อน แห้ง ชื้น คั่ง แน่น"

4. ใส่ใจ น้ำ หล่อเลี้ยง และ แรง ปราณ
   ยก ตัว อย่าง หลาย ครั้ง แสดง ว่า คน โบราณ เห็น ความ สำคัญ ของ การ รักษา น้ำ ใน ร่าง กาย อย่าง ยิ่ง โดย เฉพาะ "หน้าที่ ต้อง สมดุล"

5. ความ เข้าใจ พื้นฐาน เรื่อง โรค ระบาด
   ข้อ ความ นี้ ชี้ ว่า มี การ สังเกต ว่า ไข้ หวัด ร้อน บาง ชนิด แพร่ ไป มา ได้

ความเข้าใจสมัยใหม่ 🌟

• &หลิน ได้ ทฤษฎี เชื้อ แฝง เทียบ ได้ models หลาย รู้ ระดับ หนึ่ง แต่ ไม่ ควร ถือ ว่า เชื้อ แฝง คือ เชื้อ ไวรัส หรือ แบคทีเรีย ชนิด ใด ชนิด หนึ่ง🩺
• ฤดูกาล กับ การ เกิด โรค: บท นี้ เน้น &ลt สภาพ ภูมิ อากาศ ผิด ปกติ </obs>
• แนว ทาง ยา: ระบาย ร้อน บำรุง ของ เหลว ระบาย ความ ร้อน เลือด ระบาย, มี คุณค่า เชิง ประสบการณ์ ใน ไข้ สูง ขาด น้ำ อักเสบ บาง ยา สมัย ใหม่ วิจัย พบ ฤทธิ์ ลด ไข้ ต้าน อักเสบ ต้าน จุลชีพ แต่ ผล และ ความ ปลอดภัย ของ สูตร ตำรับ โบราณ ต้อง พิสูจน์ วิจัย
• การ เจาะ เลือด: เจาะ ที่ ปลาย นิ้ว ชี้ เป็น วิธี ปฐม พยาบาล โบราณ ต้อง ให้ แพทย์ ประเมิน
• ที่ มา ของ ตัว บท: บท นี้ พบ ใน ฉบับ ถ่าย ทอด บาง สำนวน ไม่ ตรง กับ ฉบับ กลาง สมัย ใหม่ ควร ระวัง ความ แตก ต่าง ด้าน เอกสาร

ข้อ คิด เรื่อง การ ดูแล สุขภาพ ⚡

• หน้าหนาว ไม่ เก็บ พลัง หน้า ร้อน ป่วย: ฤดู หนาว ลด การ นอน ดึก ทำงาน หนัก ออก เหงื่อ มาก พัก ผ่อน ให้ เพียง พอ ⚡
• อากาศ ผิด ฤดู ต้อง ระวัง ตัว: เมื่อ เจอ อากาศ ผิด ปกติ ฯลฯ ควร ดูแล ที่ อยู่ อาหาร สบาย ๆ ระบาย อากาศ
• กิน อาหาร มี ประโยชน์ ดูแล น้ำ ใน ร่าง: ใน ช่วง อากาศ ร้อน แห้ง ลด ของ เผ็ด ร้อน เหล้า ดื่มน้ำ ท้อง ไม่ ควร กิน ยา เย็น เอง
• ระยะ พัก ฟื้น ควร กิน เบา ๆ: หลัง ไข้หวัด ร้อน ควร กิน เบา ๆ ย่อย ง่าย อย่า เพิ่ง บำรุง หนัก
• มี ไข้ ซึม เจ็บ คอ รุนแรง ท้องเสีย ไม่ หยุด ต้อง รีบ พบ แพทย์ อย่า รักษา ตาม ตำรับ

---

📚 ความ รู้ ที่ เกี่ยวข้อง

แนว ความ คิด เกี่ยว เนื่อง

• 伏氣 เชื้อ ที่ แฝง เร้น อยู่ ใน ร่าง กาย แล้ว ค่อย แสดง ออก ช้า คืนที่เป็น
• 温病 ไข้ ที่ ความ ร้อน เป็น หลัก ทำให้ แห้ง ทำร้าย หยิน
• 風溫、濕溫 ประเภท ที่ มี ลม หรือ ความ ชื้น
• 三焦 บน, กลาง, ล่าง ใช้ ระบุ ตำแหน่ง การ แพร่ กระจาย ของ เชื้อ
• 少陰太陰厥陰: เส้น ลม ปราณ เกี่ยว กับ ไต ม้วน ตับ
• 衛氣營血辨証: ระบบ วินิจฉัย ยุค หลัง สำคัญ

อ่าน ต่อ

• 《素問·生氣通天論》: "冬傷於寒，春必溫病。"
• 《素問·金匱真言論》: "夫精者，身之本也。"
• 《難經·五十八難》
• 《溫病條辨》:พัฒนา ซานเจียว
• 《溫熱論》

---

เนื้อหานี้อ้างอิงจากตำราแพทย์แผนโบราณ เพื่อการศึกษาและทำความเข้าใจวัฒนธรรมเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ การวินิจฉัย การใช้ยา หรือการรักษาใด ๆ หากไม่สบาย โปรดพบแพทย์โดยเร็ว