กำลังโหลด...
บทที่ 29 จาก 29
伤寒杂病论
คำแปลโดยรวม
บทนี้กล่าวถึงการวินิจฉัยและรักษาโรคต่างๆ ของสตรีในเรื่องประจำเดือน ตกขาว การตั้งครรภ์ การคลอด และโรคเบ็ดเตล็ด ต่อไปนี้เป็นการอธิบายความเรียงตามลำดับต้นฉบับ ยาต่างๆ ที่กล่าวถึงเป็นเพียงการแนะนำหลักวิชาการตามตำราโบราณเท่านั้น มิได้เป็นคำแนะนำในการใช้ยาแต่อย่างใด
การตั้งครรภ์ระยะแรกและ证 ของ桂枝汤 🌿
อาจารย์กล่าวว่า หญิงมีชีพจรปกติสงบ แต่เพียง陰脉 (ชีพจร尺 ตำแหน่งเบื้องล่าง เกี่ยวกับมดลูกและอวัยวะสืบพันธุ์) อ่อนแรงเล็กน้อย มีอาการคลื่นไส้ รับประทานอาหารไม่ได้ แต่ไม่มีอาการไข้ หนาวสั่น อันเนื่องมาจากภายนอก นางมักจะตั้งครรภ์ คนโบราณเห็นว่าสามารถใช้桂枝汤ปรับรักษา ตามปกติธรณี ประมาณหกสิบวันของการตั้งครรภ์จะมีอาการเช่นนี้ หากแพทย์รักษาผิดพลาด โรคอาจยืดเยื้อออกไปอีกเดือนหนึ่ง หากใช้ยาทำให้อาเจียนหรือระบายผิดๆ อาจทำอันตรายต่อทารกในครรภ์ได้
การมีก้อนเนื้อเดิมแล้วเลือดออกกับ桂枝茯苓丸 🩸
หญิงที่มี癥病 (ก้อนเนื้อเก่า เลือดคั่งจับกลุ่มกัน) อยู่ในท้องอยู่แล้ว ประจำเดือนขาดไปไม่ถึงสามเดือนแต่กลับมีเลือดออกไม่หยุด และรู้สึกเหมือนมี "胎动" เหนือสะดือ นี่คือภัยจาก癥痼 หากตั้งครรภ์ได้หกเดือนจึงรู้สึกว่าทารกขยับ และสามเดือนแรกประจำเดือนมาปกติ มักจะเป็นการดิ้นของทารกปกติ หากเลือดออกเกิดขึ้นหลังจากประจำเดือนขาดไปสามเดือนแล้ว มักเกิดจากเลือดคั่ง สาเหตุที่เลือดไม่หยุดนั้น เพราะ癥積ยังไม่หมดไป เวลานี้ควรค่อยๆ ทำให้癥จางหาย คนโบราณใช้桂枝茯苓丸
การตั้งครรภ์หกเจ็ดเดือน 证 ของ附子汤 🔥
หญิงตั้งครรภ์หกเจ็ดเดือน ชีพจรตึง มีไข้ ท้องอืดมากขึ้น ปวดท้อง หนาวสั่น บริเวณท้องน้อยเหมือนมีลมพัดเข้าให้เย็น คนโบราณเห็นว่าเป็น子脏 (มดลูก) เปิดออกไม่มั่นคง ควรใช้附子汤อุ่นประคอง ในตำรับมียาฉุนร้อน ตามความเห็นในปัจจุบัน การใช้ในขณะตั้งครรภ์ต้องระมัดระวังอย่างยิ่ง ต้องให้แพทย์ผู้เชี่ยวชาญวินิจฉัยเท่านั้น
胞阻 กับ胶艾汤 🩺
อาจารย์กล่าวว่า หญิงมีเลือดออกไม่หยุด มีทั้งเลือดไหลเรื่อยๆ (漏下) หรือเลือดไหลไม่หยุดหลังแท้งลูก หรือหากในระหว่างตั้งครรภ์มีอาการปวดท้อง เรียกว่า胞阻 ใช้胶艾汤 ตำรับนี้มีสรรพคุณอุ่นประคอง ห้ามเลือด และทำให้ครรภ์มั่นคง
อาการปวดท้องขณะตั้งครรภ์กับ当归芍药散 🌿
หญิงตั้งครรภ์แล้วมีอาการปวดท้องเกร็งเป็นระยะๆ คนโบราณใช้当归芍药散 บำรุงเลือด ทำให้ตับอ่อนโยน เสริมม้าม ขับความชื้น
การอาเจียนรุนแรงไม่หยุดขณะตั้งครรภ์กับ干姜人参半夏丸 💨
หญิงตั้งครรภ์มีอาการอาเจียนรุนแรงไม่หยุด คนโบราณใช้干姜人参半夏丸 ตำรับนี้มี半夏 ซึ่งตามความเห็นในปัจจุบัน การใช้ในขณะตั้งครรภ์ต้องระมัดระวัง
การปัสสาวะลำบากขณะตั้งครรภ์กับ当归贝母苦参丸 🌊
หญิงตั้งครรภ์ปัสสาวะไม่สบาย แต่การรับประทานอาหารเป็นปกติ คนโบราณใช้当归贝母苦参丸 ตำรับนี้แสดงถึงวิธีการบำรุงเลือด หล่อเลี้ยงความแห้งกร้าน ขับความร้อนชื้น
อาการบวมน้ำขณะตั้งครรภ์กับ葵子茯苓散 🌊
หญิงตั้งครรภ์มีอาการบวมน้ำ ปัสสาวะไม่สะดวก หนาวสั่นเป็นพักๆ ลุกขึ้นแล้วเวียนศีรษะ คนโบราณใช้葵子茯苓散 เมื่อปัสสาวะสะดวกอาการก็จะทุเลา ของเดิมเขียน "葵子获苓散" ควรเป็น "葵子茯苓散"
การรับประทาน当归散เป็นประจำขณะตั้งครรภ์ 🌿
คนโบราณเห็นว่า ในระหว่างตั้งครรภ์若无อาการชัดเจน ควรรับประทาน当归散เป็นประจำ เพื่อให้การคลอดเป็นไปด้วยดี และหลังคลอดลดโรคอื่นๆ
การหนาวชื้นขณะตั้งครรภ์กับ白术散 🔥
หญิงตั้งครรภ์ได้รับความหนาวชื้น หรือปวดท้อง หรือใจว้าวุ่น เจ็บใจ รับประทานอาหารไม่ได้ รู้สึกว่าลูกดิ้นชัดเจน คนโบราณใช้白术散 อุ่นกลาง ขับความชื้น ทำให้ครรภ์มั่นคง
การตั้งครรภ์เจ็ดเดือนท้องอืดปัสสาวะไม่ออก 🩺
หญิงตั้งครรภ์เจ็ดเดือน ท้องอืด ปัสสาวะไม่ออก ตั้งแต่เอวลงมามีอาการบวมเหมือนมีน้ำคั่ง คนโบราณเห็นว่าเป็น太阴当养不养，心气实 สามารถใช้เข็มระบายที่劳宫、关元 เมื่อปัสสาวะสะดวกก็จะหาย
โรคสามอย่างหลังคลอด：痉、郁冒、大便难 🩸
ถามว่า หญิงที่เพิ่งคลอดบุตรมีโรคสามอย่าง หนึ่งคือ痉 (แขนขาเกร็งแข็ง) สองคือ郁冒 (วิงเวียนศีรษะ มึนงง อึดอัดไม่สบาย) สามคือ大便难 (อุจจาระยาก) เพราะเหตุใด
อาจารย์ตอบว่า หลังคลอดเลือดพร่อง เหงื่อออกมาก มักถูกลมภายนอกคุกคาม จึงทำให้เกิด痉 เลือดเสียแล้วยังมีเหงื่อออกอีก 寒邪มากขึ้น จึงเกิด郁冒 ของเหลวในร่างกายพร่อง กระเพาะลำไส้แห้ง จึงทำให้อุจจาระยาก
郁冒หลังคลอดกับ小柴胡汤、大承气汤 🩺
产妇มี郁冒 ชีพจรอ่อน微弱 อาเจียน รับประทานอาหารไม่ได้ อุจจาระกลับแข็ง มีเหงื่อออกเฉพาะที่ศีรษะ นี่คือเลือดพร่อง ทำให้阳虚於下 阳气เดี่ยวลอยขึ้นข้างบน การรักษาสามารถใช้小柴胡汤 เมื่อ郁冒ทุเลาแล้ว รับประทานอาหารได้ ผ่านไปเจ็ดแปดวันกลับมีไข้ นี่เป็น胃实可以使用大承气汤 ข้อควรระวัง：大承气汤为ยาถึงรุนแรง คนโบราณใช้ในรายที่มีพิษถึงจริง หลังคลอดในยุคปัจจุบันต้องระมัดระวังอย่างที่สุด
ตำรับต่างๆ สำหรับอาการปวดท้องหลังคลอด 🩸
หลังคลอดมีอาการปวดท้องเกร็ง เนื่องจากพร่องเย็น ไม่เพียงพอ ใช้当归生姜羊肉汤อุ่นประคอง
หลังคลอดปวดท้อง รำคาญใจ ท้องอืด นอนไม่ได้ ไม่ควรใช้ยาถึงโดยพลการ ควรใช้枳实芍药散ผ่อนคลาย หากรับประทานแล้วไม่หาย มักเพราะมีเลือดคั่งในท้องอยู่ใต้สะดือ ใช้下瘀血汤
หลังคลอดเจ็ดแปดวัน ไม่มี表证 ของ太阳 ปวดท้องน้อยแข็ง เป็น恶露ไม่หมด หากมีอุจจาระไม่ได้กระสับกระส่าย มีไข้ ชีพจรเป็นเชิงจางแก่ ควรใช้ยาระบายควบคู่กัน หากช่วงเย็นกระสับกระส่าย หลังรับประทานอาหารพูดจาเพ้อเจ้อ กลางคืนทุเลา คนโบราณเห็นว่าสามารถใช้大承气汤 ได้
ตำรับต่างๆ สำหรับลมหลังคลอด 💨
หลังคลอดถูกลม หลายสิบวันไม่หาย ปวดศีรษะ หนาวสั่น มีไข้ แน่นใต้ลิ้นปี่ สะอึก มีเหงื่อออกเล็กน้อย ใช้小柴胡汤
หลังคลอดถูกลม มีไข้ หน้าแดง ปวดศีรษะ เหงื่อออก หอบหืด ชีพจรตึงเร็ว ใช้竹叶汤
ความว้าวุ่นหลังคลอด与竹皮大丸 🔥
หลังคลอดใจว้าวุ่น สับสน คลื่นไส้ เวียนศีรษะ โดยไม่มีอาการภายนอก คนโบราณ认为是乳中虚 ใช้竹皮大丸 หากมีอาการร้อนชัดเจน สามารถเพิ่ม白薇 ตามส่วน
ท้องเสียหลังคลอดกับ白头翁加甘草阿胶汤 🌊
หลังคลอดท้องเสีย ชีพจรอ่อนแรงมาก คนโบราณใช้白头翁加甘草阿胶汤 นี่คือวิธีระบายความร้อน หยุดท้องเสีย และบำรุงเลือดไปพร้อมกัน
หญิงรู้สึกเหมือนมีสิ่งกีดขวางในลำคอกับ半夏厚朴茯苓生姜汤 💨
หญิงรู้สึกว่ามีก้อนเนื้อปิ้งย่างติดอยู่ที่ลำคอ ยุคหลังเรียกว่า梅核气 คนโบราณใช้半夏厚朴茯苓生姜汤 ระบายลม ขับเสมหะ ลดอาการคลื่นไส้ สลายก้อน สมุนไพรที่ชื่อในตำราดั้งเดิมคือตำรับประเภท半夏厚朴汤 ที่เรียกกันในสมัยหลัง
脏躁与甘麦大枣汤 🌿
หญิงมี脏躁 เศร้าโศกอยากร้องไห้ หาวบ่อย เหยียดแขนขา บางครั้งเหมือนมีผีสางหลอก คนโบราณใช้甘草小麦大枣汤 ตำรับนี้รสหวานกล่อมประสาท บำรุงหัวใจ บรรเทาความแห้ง ทำให้จิตใจสงบ
อาเจียนน้ำลายแล้วถูกยาระบายทำให้จุกแน่น</br> 🩺
หญิงอาเจียนเป็นน้ำลาย แพทย์กลับใช้ยาระบาย ทำให้จุกแน่นใต้ลิ้นปี่ เวลานี้ควรรักษาอาการอาเจียนน้ำลายก่อน ใช้桔梗甘草茯苓泽泻汤 ต่อจากนั้นจึงรักษาอาการจุกแน่น ใช้泻心汤 เนื้อหาเดิมแสดงแนวคิดการรักษาตามลำดับขั้น รักษาอาการชั่วคราวก่อน แล้วจึงรักษาต้นตอ
หลักเกณฑ์รวมโรคเบ็ดเตล็ดของสตรี 🔥
โรคของสตรี ส่วนใหญ่เกิดจาก虛、積、冷、結气 ทำให้ประจำเดือนขาดหาย เลือดคั่งที่胞門 (ปากมดลูก) อาการแสดงได้เป็นปวดรอบสะดือ คล้ายกับ寒疝 หรือปวดที่关元 ผิวหยาบกร้านเหมือนเกล็ดปลา หรือมีอาการปวดร้าวในช่องคลอด ท้องน้อยกลัวหนาว หรือดึงรั้งไปที่เอวและกระดูกสันหลัง หรือลมพุ่งลงมาถึงช่วงขาหนีบ ทั้งหมดนี้จัดอยู่ในกลุ่มโรค帶下 เวลาวินิจฉัยต้องสังเกตชีพจรและอาการว่าหนาว ร้อน พร่อง แข็ง ตึง เร็ว เป็นต้น แล้วจึงใช้เข็มและยา สืบหาต้นตอของโรค
อายุห้าสิบมีเลือดออก与温经汤 🩸
ถามว่า หญิงอายุประมาณห้าสิบปี มีเลือดออกหลายสิบวันไม่หยุด ตกเย็นมีไข้ ท้องน้อยเกร็ง ท้องอืด ฝ่ามือร้อน ร้อน ปากและริมฝีปากแห้ง เพราะเหตุใด
อาจารย์ตอบว่า นี่คือโรค帶下 เนื่องจากเคยแท้งบุตร เลือดคั่งในท้องน้อยไม่ถูกขับออกไป จึงทำให้ปากและริมฝีปากแห้ง ใช้温经汤 อุ่น经络 ขับความเย็น บำรุงเลือด ขจัดเลือดคั่ง
ประจำเดือนมาไม่ปกติ与王瓜根散 🌊
หญิงมีประจำเดือนมาไม่สะดวก ท้องน้อยอืดแน่นปวด หรือบางเดือนมาสองครั้ง หรืออวัยวะเพศบวม คนโบราณใช้王瓜根散
แท้งแล้วเลือดไหลเรื่อยกับ旋覆花汤、黄芪当归汤 🩸
หญิงหลังแท้งหรือมีเลือดไหลเรื่อยไม่หยุด ใช้旋覆花汤 หากชีพจรอ่อน ใช้黄芪当归汤
陷经与胶姜汤 🩸
หญิงมีประจำเดือนไหลลงมา สีดำเป็นก้อน คนโบราณใช้胶姜汤 ชื่อตำรับเดิมเขียน "胶汤姜方" ควรเป็น"胶姜汤方"
น้ำกับเลือดคั่งรวมกัน与大黄甘遂阿胶汤 🌊
หญิงท้องน้อยอืดแน่นเหมือนกองทัพ ปัสสาวะลำบากเล็กน้อยแต่ไม่กระหายน้ำ หรือเกิดหลังมีประจำเดือนหรือหลังคลอด คนโบราณเห็นว่าเป็นน้ำและเลือดคั่งรวมกันใน血室 ใช้大黄甘遂阿胶汤 ตำรับนี้มี甘遂 พิษค่อนข้างแรง ห้ามใช้เองในปัจจุบันโดยเด็ดขาด
ประจำเดือนมามาบ้างหยุดบ้างกับ抵当汤 🩸
หญิงปวดท้องเป็นประจำ ประจำเดือนมาบ้างหยุดบ้าง พอหยุดก็กลับมาอีก คนโบราณเห็นว่ามีเลือดคั่ง ใช้抵当汤 ตำรับนี้มี水蛭、虻虫 ซึ่งเป็นยาจำพวกแมลงขับเลือดคั่ง ต้องให้แพทย์ผู้เชี่ยวชาญควบคุมการใช้
ประจำเดือนขาดมีตกขาวกับ矾石丸 🌊
หญิงประจำเดือนปิด มีก้อนแข็งในช่องคลอด มีตกขาวสีขาวไหลไม่หยุด คนโบราณเห็นว่าภายในมีเลือดแห้ง ใช้矾石丸สอดเข้าไปในช่องคลอด นี่คือการรักษาภายนอกร่างกาย
โรคลมหกสิบสองประเภทกับ红蓝花酒 💨
หญิงเป็นโรคลมหลายประเภท ปวดเสียดในท้อง เป็นพักๆ คนโบราณใช้红蓝花酒 กระตุ้นเลือด ทำให้เส้นลมปราณโล่ง หยุดปวด
อาการปวดท้องต่างๆ ของสตรี 🌿
หญิงมีอาการปวดท้องนานาประการ 可以使用当归芍药散 หรือ可以使用小建中汤
转胞与肾气丸 🌊
ถามว่า หญิงรับประทานอาหารได้ตามปกติ แต่กลับมีอาการร้อนรน นอนไม่ลง ต้องนั่งเพื่อหายใจ เพราะเหตุใด
อาจารย์ตอบว่า นี่เรียกว่า转胞 ปัสสาวะไม่ออก เพราะ胞系 (โครงสร้างเกี่ยวกับกระเพาะปัสสาวะ) กลับหมุนบิดเบี้ยวไม่เป็นระเบียบ ทำให้ปัสสาวะสะดวกก็จะหาย ใช้肾气丸 ชื่อตำรับเดิมเขียน"贤气丸方" ควรเป็น"肾气丸方"
อวัยวะเพศเย็น โรคฝีในอวัยวะเพศ ลมออกจากช่องคลอด 🩺
หญิงอวัยวะเพศเย็นเป็นหวัด ใช้蛇床子散สอดเข้าไปในช่องคลอด
少阴脉 ลื่นและเร็ว บ่งชี้ว่ามีแผลในอวัยวะเพศ เน่าเปื่อย ใช้狼牙汤ล้างภายนอก
หญิงมี阴吹 คือมีลมออกจากช่องคลอดมีเสียงเหมือนผายลม คนโบราณ认为是谷道实 ใช้猪膏发煎
แนวคิดหลักทางวิชาการของบทนี้สรุปได้ว่า：สตรีมีเลือดเป็นสรีพ ทั้ง多虛、多寒、多瘀
เนื้อหานี้อ้างอิงจากตำราแพทย์แผนจีนโบราณ มีไว้เพื่อการศึกษาและศึกษาวัฒนธรรมเท่านั้น มิใช่คำแนะนำในการวินิจฉัย ใช้ยา หรือการรักษาแต่อย่างใด หากมีอาการผิดปกติโปรดไปพบแพทย์โดยเร็ว