กำลังโหลด...
บทที่ 7 จาก 29
伤寒杂病论
คำแปลโดยรวม
暑邪 (ความร้อนของฤดูร้อน) ทำร้ายร่างกาย ปอด (肺) ล้วนเป็นสิ่งแรกที่ได้รับผลกระทบ ปอดเป็น ที่รวมของชีพจรลมปราณ (氣) ทั้งร่างกาย ทั่วร่างกาย (เป็นศูนย์รวมของพลังงานชีวิต) ความร้อนของฤดูร้อน也是最容易消耗 หยวนชี่ (元氣 - พลังชีวิต) ของร่างกาย。 ดังนั้น ผู้ที่ได้รับบาดเจ็บจาก暑 จึงมักพบ ชีพจร寸口 (ชีพจรที่ข้อมือด้านนิ้วหัวแม่มือ) อ่อนแรง ไม่มีแรง กระหายน้ำ มีเหงื่อออก จิตใจฟุ้งซ่าน หายใจถี่ ควรใช้ ยาต้มจูเย่อื่อสือเกา (竹葉石膏湯; ZHU YE SHI GAO TANG - ยาต้มใบไผ่และยิปซัม) ในการรักษา
ยาต้มจูเยื่อสื่อเกา ประกอบด้วย ใบไผ่ (竹葉), ข้าวเหนียว (粳米), แก้มหัวใยบัว (半夏), ยิปซัม (石膏), โสม (人參), ตับมังกร (麥門冬), ชะเอมเทศคั่ว (炙甘草) แนวคิดในการประกอบตำรับนี้คือ: ใช้ยิปซัมและใบไผ่เพื่อขจัดความร้อนของฤดูร้อน โสม, ตับมังกร, ข้าวเหนียว, ชะเอมเทศ เพื่อเสริมพลังชีวิตและบำรุงหยิน บำรุงม้ามและกระเพาะอาหาร แก้มหัวใยบัวเพื่อลดการไหลย้อนกลับของลมปราณในกระเพาะอาหาร ทำให้การขจัดความร้อนไม่ทำลายพลังที่ถูกต้อง และการบำรุงพลังไม่ทำให้เชื้อโรค (邪恶) คั่งค้าง
หากหลังจากได้รับบาดเจ็บจาก暑 แล้วมีไข้ เหงื่อออก กระหายน้ำ ชีพจรลอยและใหญ่ (脈浮而大 - กดเบา ๆ ก็สัมผัสได้ และลำชีพจรกว้าง) อาการเช่นนี้เรียกว่า จงเย่ (中暍 - โรคลมแดด) ควรใช้ ยาต้มไป๋ฮู่เจียเหรินเซิงหวงเหลียนเออร์เจียว (白虎加人參黃連阿膠湯; BAI HU JIA REN SHEN HUANG LIAN E JIAO TANG - ยาต้มเสือขาวเสริมโสม หัวเหลียน และเออร์เจียว) ในการรักษา ตำรับนี้บนพื้นฐานของยาต้มเสือขาวที่ขจัดความร้อนและส่งเสริมของเหลว เพิ่มโสมเพื่อเสริมพลังชีวิต หัวเหลียนเพื่อขจัดความร้อนจากหัวใจ เออร์เจียวเพื่อบำรุงหยินและเลือด เหมาะสำหรับอาการ暑 ร้อนระอุรุนเเรงแต่พลังและหยินได้รับความเสียหายทั้งคู่ และไฟหัวใจ (心火) จุดสูงเกินไป
หากหลังจากได้รับบาดเจ็บจาก暑 หลังจากมีเหงื่อออกแล้ว ยังมีไข้ กระวนกระวาย ไม่สงบ เสียงแหบ ชีพจรกลับลอยและเร็ว (脈反浮數 - กดเบา ๆ ก็สัมผัสได้ และเต้นเร็ว) これは เป็นการแสดงว่า ปอดชื้น (肺液 - ของเหลวในปอด) ได้รับความเสียหาย ควรใช้ ยาต้มไป่เหอตี๋หวงเจียหมู่ลี่ (百合地黃加牡蠣湯; BAI HE DI HUANG JIA MU LI TANG - ยาต้มดอกลิลลี่และตี้หวงเสริมเปลือกหอยนางรม) ตำรับนี้ใช้ดอกลิลลี่และตี้หวงเพื่อบำรุงหยินของปอดและไต เปลือกหอยนางรมเพื่อกดประสาทและทำให้จิตใจสงบ มุ่งเป้าไปที่กลไกของ暑 ร้อนทำลายหยิน และพลังหยางที่อ่อนแอลอยขึ้นข้างบน
หากหลังจากได้รับบาดเจ็บจาก暑 แล้ว ใต้ลิ้นปี่ (心下 - บริเวณลิ้นปี่/กระเพาะอาหาร) มีน้ำคั่งค้างอยู่ อาการคือ เหงื่อออก ไอ กระหายน้ำอยากดื่มน้ำ แต่ดื่มแล้วอาเจียน ชีพจรอ่อนและลื่น (脈弱而滑 - มีพลังงานไม่พอ แต่ลื่นเหมือนลูกปัด) เป็นอาการ暑 ร้อนร่วมกับมีน้ำคั่งค้างภายใน ควรใช้ ยาต้มกัวโหลวฟูหลิง (栝蒌茯苓湯; GUA LOU FU LING TANG - ยาต้มผลน้ำเต้าและเชื้อราสีขาว) ตำรับนี้ใช้ผลน้ำเต้าเพื่อเปิดหน้าอกละลายเสมหะ เชื้อราสีขาวเพื่อขับความชื้นและขับปัสสาวะ แก้มหัวใยบัวเพื่อลดการไหลย้อนกลับและหยุดอาเจียน หัวเหลียนเพื่อขจัดความร้อนและทำให้แห้ง ชะเอมเทศเพื่อประสานยาแต่ละชนิด เข้าด้วยกัน เพื่อให้บรรลุผลในการขจัดความร้อนละลายของเหลว ปรับสมดุลกระเพาะอาหารและลดการไหลย้อนกลับ
หากหลังจากได้รับบาดเจ็บจาก暑 แล้ว มีไข้ ไม่มีเหงื่อออก เพราะมีความชื้นค้างอยู่ระหว่างผิวหนังและกล้ามเนื้อ ชีพจรจะลอยและลื่นอย่างแน่นอน การรักษาควรก่อนอื่นใช้ น้ำอุ่นอาบ เพื่อให้รูขุมขนเปิด เหงื่อออกและไข้ โดยความชื้น (邪) ถูกขับออกมา จากนั้นจึงให้ ยาต้มจู๋หรูปั้นเซี่ย (竹茹半夏湯; ZHU RU BAN XIA TANG - ยาต้มไผ่เฒ่า (Caulis Bambusae in Taeniam) และแก้มหัวใยบัว) ตำรับนี้ใช้ไผ่เฒ่าเพื่อขจัดความร้อนหยุดอาเจียน รากมะระ (天花粉) เพื่อส่งเสริมของเหลวและดับกระหาย เชื้อราสีขาวเพื่อขับความชื้นและขับปัสสาวะ แก้มหัวใยบัวเพื่อทำให้แห้งและละลายเสมหะ เหมาะสำหรับอาการ暑 ความชื้นรัดอยู่ที่ผิว และการเปลี่ยนของน้ำไม่เป็นปกติ
เส้นทางพลังงานตะวันออก-ตก (太陽經 - เส้นเมอริเดียนหยางใหญ่ ซึ่งเป็นแนวป้องกันชั้นนอกสุดของร่างกาย) ได้รับความร้อนของฤดูร้อน (暑熱之邪) เรียกว่า เย่ (暍) ผู้ป่วยมีเหงื่อออก หนาวเย็น ร่างกายร้อน กระหายน้ำ ควรใช้ ยาต้มไป๋ฮู่เจียเหรินเซิง (白虎加人參湯; BAI HU JIA REN SHEN TANG - ยาต้มเสือขาวเสริมโสม) ในการรักษา ตำรับนี้ใช้ยาต้มเสือขาว (ประกอบด้วย สมุนไพรAnemarrhena (知母), ยิปซัม, ชะเอมเทศ, ข้าวเหนียว) เพื่อขจัดความร้อนในระดับชี่ (氣分) เป็นอย่างมาก เติมโสมเพื่อเสริมพลังชีวิตและส่งเสริมของเหลว เป็นตำรับคลาสสิกในการรักษา暑 ร้อนทำลายของเหลวและพลังชี่
太陽中暍 อาการคือ ร่างกายร้อน แขนขาหนักและปวด ชีพจรอ่อนเล็ก (脈微弱) เพราะในฤดูร้อนชอบอากาศเย็น ดื่มของเย็นและเย็นจัด ถูกน้ำเย็นกระตุ้น ทำให้ความชื้นค้างอยู่ภายในผิวหนัง ควรใช้ ยาต้มจูลิ่งเจียเหรินเซิง (豬苓加人參湯; ZHU LING JIA REN SHEN TANG) ในการรักษา หรือใช้ ยาต้มอี้อู้กวาตี้ (一物瓜蒂湯; YI WU GUA DI TANG - ยาต้มก้านเมล่อนเพียงอย่างเดียว) ก็ได้ ตำรับจูลิ่งเจียเหรินเซิง ใช้เชื้อรา Polyporus (豬苓), เชื้อราสีขาว (茯苓), บัว (澤瀉), แร่ talk (滑石) เพื่อขับความชื้นและขับปัสสาวะ เออร์เจียวเพื่อบำรุงหยิน โสมเพื่อเสริมพลังชีวิต เหมาะสำหรับ暑 ความชื้นทำลายพลัง และน้ำคั่งไม่เปลี่ยนรูปเป็นพลังงาน อี้อู้กวาตี้ ในยาต้มเดียวนี้ใช้เพียงก้านเมล่อนเพียงหนึ่งเดียว เพื่อใช้ฤทธิ์ทำให้อาเจียน โดยมุ่งหมายให้ใช้ทิศทางที่เป็นธรรมชาติและระบายความชื้นออกจากช่องทางเดินอาหารตอนบน
หลักการสำคัญของโรค暑 คือ: โรค暑 ควรให้เหงื่อออกตามธรรมชาติ ถ้าไม่มีเหงื่อออก จะทำให้เกิดไข้อย่างแน่นอน ผู้ที่มีไข้จะเหงื่อออกยากอย่างแน่นอน 千万不可以强行ใช้วิธีทำให้เหงื่อออก มิฉะนั้นจะทำให้ไข้กำเริบ กระวนกระวาย เสียงแหบ นี่เป็นเพราะ การทำให้เหงื่อออกจะยิ่งทำลาย ชื้นของปอด (肺液) หากมีอาการ หายใจตื้น (息高 - หายใจตื้น หายใจเข้ายาก) และ ลมปราณไหลย้อนขึ้น (氣賁) แสดงว่าลมปราณของปอดกำลังจะหมด ฅนโบราณเชื่อว่าเป็นโรคาที่รักษาไม่หาย
หลังจากได้รับบาดเจ็บจาก暑 ในเวลากลางคืนนอนไม่หลับ กระวนกระวาย พูดจาเพ้อเจ้อ ลิ้นแดง ชีพจรเร็ว (脈數 - เต้นถี่เร็ว) เป็นการแสดงว่า 暑邪เข้าสู่หัวใจ (暑邪干心 - ความร้อนของฤดูร้อนรุกรานหัวใจ) ควรใช้ ยาต้มหวงเหลียนปั้นเซี่ยสือเกากานเฉ่า (黃連半夏石膏甘草湯; HUANG LIAN BAN XIA SHI GAO GAN CAO TANG) ตำรับนี้ใช้หัวเหลียนเพื่อขจัดความร้อนจากหัวใจและลดไฟ ยิปซัมเพื่อขจัดความร้อนและบรรเทาความกระวนกระวาย แก้มหัวใยบัวเพื่อละลายเสมหะและลดการไหลย้อนกลับ ชะเอมเทศเพื่อปรับสมดุลกระเพาะอาหาร มุ่งเป้าไปที่อาการ暑 ร้อนเข้าสู่จิตใจและจิตใจถูกรบกวน
太陽中暍 มีไข้ หนาวเย็น ร่างกายหนักและปวด ชีพจรเส้นเล็ก... (脈弦細芤遲 - เส้นèยวบ่งบอกถึงลมปราณไม่คล่องตัว เล็กบ่งบอกถึงเลือดและหยินพร่อง ครอบคลุมถึงหยินและเลือดเสียหายอย่างรุนแรง ช้าบ่งบอกถึงพลังงานหยางพร่อง) หลังปัสสาวะร่างกายหนาวเป็นระยะ ๆ ขนลุก มือเท้าเย็นเฉียบ เหนื่อยเล็กน้อยก็มีไข้ อ้าปากหายใจ ฟันหน้า (前板齒) แห้ง ในกรณีนี้ ถ้าใช้วิธีทำให้เหงื่อออกผิดพลาด หนาวสั่นจะเป็นมากขึ้น ถ้าใช้วิธีอุ่นเข็ม (เผาเข็มแล้วแทง) ผิดพลาด ไข้จะยิ่งกำเริบ ถ้าใช้ยาถ่ายซ้ำ ๆ จะทำให้ปัสสาวะขัดและเจ็บปวด อาการซับซ้อนนี้ควรใช้ ยาต้มไป๋ฮู่เจียกุ้ยจือเหรินเซิง เช่าเหยา (白虎加桂枝人參芍藥湯; BAI HU JIA GUI ZHI REN SHEN SHAO YAO TANG - ยาต้มเสือขาวเสริมอบเชย โสม และโบตั๋น) ตำรับนี้ใช้ยาต้มเสือขาวเพื่อขจัดความร้อน เติมอบเชยเพื่อปรับสมดุลและประสานหยินและหยาง ประตักพลังงานที่ถูกปิดกั้น โสมเพื่อเสริมพลังชีวิต เช่าเหยาเพื่อบำรุงหยินและประสานเลือด เหมาะสำหรับอาการ暑 ร้อนยังไม่หาย ขณะที่พลังและหยินได้รับความเสียหายแล้ว และสมดุลของหยินและหยาง (營衛) ไม่ประสานกัน ซึ่งเป็นอาการหนัก
หลังจากได้รับบาดเจ็บจาก暑 แล้ว ชีพจรอ่อน (脈弱) 22กระหายน้ำ เหงื่อออกมาก หน้ามืด ควรใช้ ยาต้มเหรินเซิงสือเกา (人參石膏湯; REN SHEN SHI GAO TANG) ตำรับนี้ใช้โสมเพื่อเสริมพลังชีวิตอย่างมาก ยิปซัมเพื่อขจัดความร้อนของฤดูร้อน ใบไผ่เพื่อขจัดความร้อนบรรเทาความกระวนกระวาย หัวเหลียนเพื่อขจัดความร้อนจากหัวใจ แก้มหัวใยบัวเพื่อปรับสมดุลกระเพาะอาหารและลดการไหลย้อนกลับ ใช้สำหรับ暑 ร้อนทำลายพลังชีวิตซ... และของเหลว แต่ความร้อนยังรุนแรงอยู่
疾病暑ไม่ทำให้ปวดหัว ถ้าปวดหัว แสดงว่ามี ลมรบกวน (風邪) อยู่ด้วย ถ้ารู้สึกหัวหนักเหมือนมีอะไรห่อหุ้ม แสดงว่ามี ความชื้นรบกวน (濕邪) อยู่ด้วย นี่คือจุดสังเกตสำคัญในการแยกแยะโรค暑 ที่มีอาการร่วม
บทนี้ได้อธิบายถึงสาเหตุ กลไก การจำแนกโรค หลักการรักษา และข้อห้ามของการ暑 (โรคลมแดด) อย่างเป็นระบบ แก่นแท้ของแนวคิดสามารถสรุปได้ดังนี้:
หนึ่ง 暑 เป็นหยาง... ปก (สิ่งชั่วร้าย) ทำลายชี่และหยิน most. ธรรมชาติของ暑 ร้อน คือ การแพร่กระจายขึ้นด้านบนและเปิดออก ขับออกง่าย เป็นอย่างมากที่ทำลาย ชี่ และ ของเหลว (津液) ของร่างกาย ปอดควบคุมชี่ทั้งหมด ควบคุมผิวหนังและขน ควบคุมการหายใจ ดังนั้น暑 ปก ทำร้ายร่างกายจะโจมตีปอดก่อน อาการที่เกิดขึ้นซ้ำ ๆ ทั้งบท เช่น ชีพจรอ่อน กระหายน้ำ เหงื่อออก หายใจถี่ จิตใจฟุ้งซ่าน โดยพื้นฐานแล้วล้วนเป็นอาการภายนอกของชี่และหยินที่ได้รับความเสียหายทั้งคู่ นี่คือเส้นทางหลักทางพยาธิวิทยาที่贯穿ทั้งบท
สอง แก่นของการรักษา暑 คือ การ "ขจัดความร้อน" ควบคู่กับ "เสริมชี่และบำรุงหยิน" การขจัดความร้อนเพียงอย่างเดียวจะทำลายพลังที่ถูกต้องได้ง่าย ในขณะที่การเสริมชี่เพียงอย่างเดียวจะกลัวที่จะขังโรคไว้ข้างใน ดังนั้น ตำรับยาในบทนี้เกือบทั้งหมดใช้ยาขจัดความร้อนร่วมกับยาเสริมชี่และบำรุงหยิน: ยิปซัม ใบไผ่ สมุนไพร Anemarrhena หัวเหลียน เพื่อขจัดความร้อนและ暑 โสม ตับมังกร ข้าวเหนียว ชะเอมเทศ เออร์เจียว ดอกลิลลี่ ตี้หวง เพื่อเสริมชี่และบำรุงหยิน นี่คือการประยุกต์ใช้หลักการ "โจมตีและเสริมพร้อมกัน (攻補兼施)" ของการแพทย์แผนจีนในการรักษาโรค暑
สาม 暑 มักมีความชื้นปนอยู่ ต้องแยกแยะตำแหน่งที่น้ำและชี่หยุดคั่ง ในบทนี้ ตำรับกัวโหลวฟูหลิง (น้ำคั่งใต้ลิ้นปี่) ตำรับจู๋หรูปั้นเซี่ย (น้ำขังในผิวหนัง) ตำรับจูลิ่งเจียเหรินเซิง (ความชื้นรัดผิว) สอดคล้องกับน้ำและชี่ที่หยุดคั่งในกระเพาะอาหาร ผิวหนัง และชั้นกล้ามเนื้อตามลำดับ วิธีการรักษาก็แตกต่างกันไปตามนั้น - อาจละลายของเหลว ขับน้ำ หรือซับความชื้น สะท้อนให้เห็นถึงความคิดการรักษาแบบ "โรคเดียวกัน รักษาต่างกัน (同病異治)" ของการแพทย์แผนจีน
สี่ การรักษา暑 มี "ข้อห้ามสามประการ" - ห้ามทำให้เหงื่อออก ห้ามใช้เข็มอุ่น ห้ามใช้ยาถ่ายบ่อย ๆ นี่คือบทสรุปอันลึกซึ้งของคนโบราณเกี่ยวกับผลเสียของการรักษาผิดพลาด: การทำให้เหงื่อออกทำลายชื้นของปอด การใช้เข็มอุ่นช่วยให้ความร้อนรุนแรงขึ้น การถ่ายทำลายของเหลว 暑 ป่วยแล้วชี่และหยินได้รับความเสียหายทั้งคู่ การใช้วิธีทำลายล้างเหล่านี้ย่อมเลวร้ายลงไปอีก การเตือนอย่างชัดเจนถึงข้อห้ามในการรักษานี้สะท้อนให้เห็นแนวคิดการรักษาที่ "ยึดมั่นในพลังที่ถูกต้องเป็นพื้นฐาน" ของคนโบราณ
ห้า การวินิจฉัยแยกโรคมีอยู่ตลอด ท้ายบทสรุปด้วย "หัวไม่ปวด ปวดหัวเป็นลม หัวหนักเป็นความชื้น" อย่างประณีต บทความแต่ละตอนในทั้งบทยังสร้างเครือข่ายการวินิจฉัยแยกโรคที่สมบูรณ์: เหงื่อออกและกระหายน้ำเหมือนกัน ชีพจรอ่อนแสดงถึงชี่พร่อง ในขณะที่ชีพจรลอยใหญ่แสดงถึงความร้อนรุนแรง มีไข้และไม่มีเหงื่อเหมือนกัน น้ำขังในผิวหนังใช้ตำรับจู๋หรูปั้นเซี่ย ในขณะที่暑 ร้อนอุดตันผิวหนังควรใช้น้ำอุ่นอาบก่อน ฯลฯ
จากมุมมองทางการแพทย์แผนปัจจุบัน บทนี้ describing "暑" และ "中暍" โดยทั่วไปตรงกับขอบเขตของ โรคลมแดด (heat illness) ซึ่งรวมถึงประเภทต่าง ๆ เช่น ภาวะหมดแรงเนื่องจากความร้อน (heat exhaustion) และโรคลมแดดชนิดรุนแรง (heat stroke) อาการที่คนโบราณสังเกตเห็น เช่น มีไข้ เหงื่อออก กระหายน้ำ ซึม ชีพจรอ่อน สอดคล้องอย่างสูงกับความเข้าใจของการแพทย์แผนปัจจุบันเกี่ยวกับภาวะขาดน้ำและการบาดเจ็บจากความร้อน
ด้านที่มีความสมเหตุสมผลทางวิทยาศาสตร์:
ข้อควรคำนึงถึงข้อจำกัดทางประวัติศาสตร์:
ในแง่ของการดำเนินชีวิต บทนี้ให้แนวคิดการดูแลสุขภาพฤดูร้อนที่มีความหมายโดยทั่วไป:
แนวคิดที่เกี่ยวข้อง
อ่านเพิ่มเติม
เนื้อหานี้อ้างอิงจากตำราแพทย์แผนจีนโบราณ มีวัตถุประสงค์เพื่อการศึกษาเรียนรู้วัฒนธรรมดั้งเดิมเท่านั้น ไม่ถือเป็นการวินิจฉัยทางการแพทย์ คำแนะนำในการใช้ยาหรือการรักษาใด ๆ หากรู้สึกไม่สบายโปรดไปพบแพทย์ทันที