กำลังโหลด...
บทที่ 8 จาก 20
本草纲目
คำแปลโดยรวม
หมวด "ดิน" ในตำรา "เบิงเฉ่ากังมู่" ได้รวบรวมยารากไม้จาก "ดิน" หลายสิบชนิดที่นำมาจากธรรมชาติและชีวิตประจำวัน* ไม่ว่าจะเป็น ดินขาว (ไป๋เอ้อ) ดินเหลือง (หวงถู่) ดินจากกำแพงตะวันออก (ตงปี้ถู่) ดินจากรังนกนางแอ่น ดินจากรังต่อ ดินจากเตาไฟ (ฟูหลงกัน) เขม่าด้านก้นหม้อ เขม่าควันจากหน้าเตา และฝุ่นจากคานบ้าน เป็นต้น หลี่สื่อเจินเชื่อว่า ดินธรรมดาเหล่านี้ แม้ดูเหมือนสามัญ แต่เนื่องจากสภาพแวดล้อมและพลังที่รองรับต่างกัน จึงมีสรรพคุณทางยาที่แตกต่างกันไป
ไป๋เอ้อ (ดินขาว 🌿): รสขม, สภาพธรรมชาตอุ่น, ไม่มีพิษ คนโบราณนำไปรับประทานเพื่อห้ามเลือดกำเดา หยุดท้องเสีย รักษาอาการคลื่นไส้ไหลย้อนและไอ ใช้ภายนอกชำระตา ทาแก้ความร้อนในร่างกาย ทาแป้งแก้ผดร้อน ทาพิษบวมน้ำรักษาแผลเรื้อรังที่หน้าแข้ง
หวงถู่: ใช้ดินบริสุทธิ์ลึกจากผิวดินสามฟุต รสหวาน, ธรรมชาติปานกลาง, ไม่มีพิษ คนโบราณต้มน้ำดื่มรักษาโรคบิดแดง-ขาว แก้พิษจากยาต่าง ๆ (พิษจากเนื้อสัตว์, พิษจากพริกไทย, พิษจากเห็ดป่า) ประคบร้อนแก้บาดเจ็บจากหกล้ม ทาภายนอกแก้แมลงสัตว์กัดต่อย
ตงปี้ถู่ (ดินจากกำแพงตะวันออกของบ้านเก่า): รสหวาน, ธรรมชาติอุ่น, ไม่มีพิษ คนโบราณใช้รักษาอาการปวดใจ พิษจากยา ต้อเนื้อในตา โรคริดสีดวงทวาร ผดร้อน โรคหูและริมฝีปากเป็นแผล ต่อมน้ำเหลืองอักเสบ ฝีร้าย ฝีฝักบัวที่หลัง เป็นต้น
หูเยี่ยนเคอถู่ (ดินจากรังนกนางแอ่นใต้คาน): ดินจากรังนกมีความเหนียวและละเอียด ผสมกับน้ำลายนก คนโบราณนำไปทาแก้แผลเปียกชื้น แผลมีน้ำเหลือง แผลที่มุมปาก แผลหนังศีรษะมีหนอง โรคไฟลามทุ่ง เป็นต้น
ถู่เฟิงเคอ (รังต่อเอวคอด): รสหวาน, ธรรมชาติปานกลาง, ไม่มีพิษ คนโบราณแช่น้ำดื่ม แก้คลอดยาก ผสมน้ำส้มสายชูทาแก้ฝีพิษและสิว รักษาอาการเจ็บคอบวม แก้พิษต่อยจากผึ้งต่อ
ชี่หลางจวนหวาน (มูลดินประสิว): รสเค็มขม, ธรรมชาติเย็นมาก, ไม่มีพิษ คนโบราณเชื่อว่าใช้รักษาไข้รากสาดใหญ่ ดีซ่าน กระสับกระส่าย คอพอกเป็นไต และแผลเรื้อรัง
อี้เต๋อถู่ ไป๋อี้นี (ดินจากจอมปลวก, ดินจากปลวกขาว): ทาภายนอกรักษาฝีร้ายและพิษบวม
ชิวอินนี (มูลไส้เดือนดิน, หรือเรียกลิ่วอี้นี): รสหวานเปรี้ยว, ธรรมชาติเย็น, ไม่มีพิษ ใช้ประโยชน์ได้กว้างขวางมาก - รับประทานรักษาไข้มาลาเรีย ไข้เพ้อคลั่งในโรคติดต่อ อาการอาเจียนของทารกจากการดื่มนม อาเจียนเป็นเลือด คลื่นไส้ไหลย้อน โรคบิดแดง-ขาว ใช้ภายนอกทาแก้อาการปัสสาวะไม่ออก ถุงอัณฑะบวม แก้มบวม ไฟลามทุ่ง แผลเรื้อรังที่หน้าแข้ง แมลงตะขาบกัด งูและสุนัขกัด เป็นต้น
อูเตียนนี (เก๊กฮวยชา): รสขม, ธรรมชาติปานกลาง, ไม่มีพิษ คนโบราณเป่าจมูกแก้โรคน้ำมูกไหลเรื้อรัง ทาแก้โรคเหงือกเป็นแผลและแผลในปาก ฝีที่อวัยวะเพศ ฝีที่ก้น ริดสีดวงทวารบวมปวด เชื่อว่ายังมีฤทธิ์ละลายเสมหะ สร้างน้ำลาย สร้างเนื้อระงับปวด ห้ามเลือด ดูดความชื้น
ฟูหลงกัน (ดินจากใจเตาไฟ🔥): รสเผ็ด, ธรรมชาติอุ่นเล็กน้อย, ไม่มีพิษ เป็นยาที่สำคัญที่สุดในหมวดดิน คนโบราณใช้ห้ามอาเจียนเป็นเลือด ห้ามเลือดผิดปกติ มูกเลือดขาว รักษาอาการคลื่นไส้ไหลย้อน ทารกร้องไห้ตอนกลางคืน อาการปวดใจหลังคลอดจากเลือดคั่ง รกค้างในครรภ์ ใช้ทำให้อาเจียนแก้พิษอาหาร เป็นต้น ใช้ภายในและภายนอกได้ทั้งคู่
ถูจี (กากดินจากเตาเผาปูนขาว): ผสมน้ำมันพืชทารักษาก้อนในช่องท้อง ฝีที่ศีรษะ โรคหนังศีรษะเป็นขุย
ไป๋ฉีชี่ (เครื่องเคลือบสีขาว): บดละเอียดมาก ใช้ภายนอกหรือภายใน เพื่อห้ามเลือดกำเดา อาเจียนเป็นเลือด รักษาต้อเนื้อในตา โรคผิวหนังและกลาก แผลน้ำร้อนลวก
อู๋กู่หว่า กู่จวน (กระเบื้องเก่า อิฐเก่า): เผาให้ร้อนแล้วประคบ รักษาลมแดด กระดูกหักจากหกล้ม อาการเท้าเย็นจากความชื้น เป็นต้น
ยานเจียว (เขม่าดำจากเตาเผาควันหนังวัว, เขม่าดำจากเตาเผาอิฐ): ผสมน้ำมันทาแก้โรคผิวหนังเรื้อรัง รับประทานแก้กระหายน้ำอย่างรุนแรง รกค้างในครรภ์
โม่ (หมึกดำ สมัยก่อนเรียกว่า อูจิน หรือ เฉินเสวียน): รสเผ็ด, ธรรมชาติอุ่น, ไม่มีพิษ รับประทานห้ามอาเจียนเป็นเลือด เลือดกำเดา เลือดออกทวารหนัก เลือดประจำเดือนมามากผิดปกติ โรคบิดแดง-ขาว ใช้ภายนอกทาฝีฝักบัวที่หลัง จุ่มจุดฝุ่นเข้าตา
ฟู่ฉีโม่ (เขม่าจากก้นหม้อ): รสเผ็ด, ธรรมชาติอุ่น, ไม่มีพิษ ใช้รักษาอาการปวดใจ โรคติดต่อเฉียบพลัน อาเจียนท้องเสีย อาเจียนเป็นเลือดไอเป็นเลือด เป็นลมหลังคลอด ลิ้นบวม ติ่งเนื้อในจมูก เป็นต้น
ไป่เฉาซวง (เขม่าควันที่หน้าประตูเตา): รสเผ็ด, ธรรมชาติอุ่น, ไม่มีพิษ ใช้ประโยชน์ได้หลากหลาย - ห้ามเลือดกำเดา อาเจียนเป็นเลือด เลือดออกจากซอกฟัน ตกขาวผิดปกติของสตรี เลือดออกในลำไส้ ท้องเสีย โรคบิด ไข้มาลาเรีย ตลอดจนการปฐมพยาบาลเมื่อเป็นลมหมดสติ ก้อนที่คอ ฝีพิษทุกชนิด
ตุ้ยเหล่าฮุ่ย (เถ้าจากเตาหลอม): ประคบภายนอกรักษามดลูกหย่อนหลังคลอด
เหลียงชางเฉิน (ฝุ่นจากคานบ้าน หรือ อูหลงเว่ย): รสเผ็ดขม, ธรรมชาติเย็นเล็กน้อย, ไม่มีพิษ รับประทานรักษาอาการคลื่นไส้ไหลย้อน อาเจียนท้องเสีย ปัสสาวะไม่ออก ประจำเดือนมาไม่หยุด ครรภ์不安 ทารกอยู่ผิดท่า ใช้ภายนอกเป่าคอแก้ต่อมทอนซิลอักเสบ ปวดฟัน ติ่งเนื้อในจมูก สูบแก้ริดสีดวงทวารหย่อน ทาแก้ฝีพิษไฟลามทุ่ง
หลักสำคัญของยาในหมวดดิน ซึ่งหยั่งรากอยู่ในกรอบความคิดธาตุ (เบญจธาตุ) ว่า "ดินอยู่ตรงกลาง รองรับสรรพสิ่ง กำเนิดสรรพสิ่ง" ในคัมภีร์《ฮองตี้เน่ยจิง》ถือว่าม้ามและกระเพาะอาหารเป็นธาตุดิน เป็นรากฐานชีวิต รากฐานการสร้างเลือดและพลังงาน ยาในหมวดดินจึงใช้พลังของ "ธาตุดิน" มาปรับสมดุลร่างกายส่วนกลางและระบบพลังงานทั้งหมด:
หนึ่ง ดินมีฤทธิ์ยึดเหนี่ยว ใช้ดินห้ามเลือด คนโบราณสังเกตว่าดินสามารถ "กั้นน้ำ" จึงอนุมานได้ว่าดิน "ดับน้ำได้" เลือดในร่างกายอยู่ในกลุ่มอิน (หยิน) คล้ายน้ำ ดังนั้นเลือดใดที่ไหลออกนอกเส้นทาง - เลือดกำเดา อาเจียนเป็นเลือด ตกขาวผิดปกติ ถ่ายเป็นเลือด - ล้วนใช้ยาในกลุ่ม "ดิน" เช่น ฟูหลงกัน ไป้เฉาซวง หมึก เพื่อยึดเหนี่ยวเก็บกัก สะท้อนความคิด "สิ่งเดียวกันดึงดูดกัน" และ "ใช้สัญลักษณ์รักษา": พื้นดินกั้นน้ำได้ ยากลุ่มดินก็ห้ามเลือดได้
สอง ดินจากเตาได้รับพลังไฟ อบอุ่นภายใน ขับความชื้น ฟูหลงกันเป็นดินใจเตาที่ถูก🔥ไฟเผาเป็นเวลานาน จึงมีธรรมชาติอุ่น ทำให้อบอุ่นร่างกายส่วนกลาง ดินโดยธรรมชาติแห้ง จึงขับความชื้นหยุดท้องเสีย คนโบราณอธิบายสรรพคุณรักษาอาการคลื่นไส้ไหลย้อน ท้องเสียเป็นน้ำ โรคบิดแดง-ขาว - กลางกายอบอุ่นแล้วระบบย่อยฟื้นฟูเป็นปกติ ความชื้นหายไป ท้องเสียบิดก็หยุด นี่คือวิธีคิดแบบ "ใช้ย้อมเลี้ยง" ดินจากเตาไฟที่ผ่านไฟจนแห้ง จะเสริมสร้างหยางของม้ามกระเพาะอาหาร
สาม ของเก่าย่อมดี ใช้พลัง "นิ่งสงบ" ตงปี้ถู่จากกำแพงตะวันออกของบ้านเก่า ฝุ่นจากคานบ้านเก่า หมึกเก่า - ล้วนเน้น "ของเก่าเก็บ" คนโบราณไม่ใช้ดินใหม่แต่ใช้ดินเก่า เชื่อว่าของเก่ากว่าไฟพลังงานหมดไปแล้ว ธรรมชาติของยาบริสุทธิ์ เนื้อละเอียดกว่า มีคุณสมบัติ "นิ่งแล้วสงบ" เหมาะสำหรับการยึดเหนี่ยวและทาภายนอก สอดคล้องกับหลักในคัมภีร์《เสินหนงเปิ่นเฉ่าจิง》ที่ว่า "ย่อมยึดหลักแหล่งผลิต คุณภาพ ความเก่าใหม่ ต้องมีวิธี"
สี่ แยกแยะดินแต่ละชนิดเพื่อใช้ให้เหมาะ "ต่างก็รับพลังของมัน" แม้เป็นดินเหมือนกัน แต่หลี่สื่อเจินวิเคราะห์อย่างละเอียด: ดินรังนกมีน้ำลายนกจึงเหนียวชุ่ม ใช้ทาแผลได้ ดินมูลไส้เดือนมาจากร่างของไส้เดือนซึ่งเย็น จึงสามารถดับร้อน ดินใจเตาได้รับพลังไฟจึงอุ่นตรงกลาง ฝุ่นจากคานบ้านเบาโปร่งอยู่สูง ใช้เป่าลำคอได้ผล สะท้อนความคิด "พลังมากน้อย มีใช้มากน้อย" ทุกสิ่งเป็นยาได้ กุญแจสำคัญคือการรู้จัก辨识พลังธาตุจากฟ้าดินที่มันได้รับ
ห้า การรักษาภายนอก ใช้หลักเดียวกับการรักษาภายใน ยาในหมวดดินใช้ทาภายนอก ประคบ สูบ ล้างเป็นจำนวนมาก - ประคบร้อนรักษาบาดเจ็บ การนั่งขัดสมาธิรองอิฐร้อนแก้แผลชื้น ใช้ควันรักษาริดสีดวง สะท้อนหลักการการรักษาภายนอกของ中医: พลังยาเข้าทางผิวหนังและช่องเปิดของร่างกาย ซึ่งสามารถทะลุเส้นลมปราณ กระตุ้นพลังชี่เลือดได้ ไม่จำเพาะแค่รับประทานอย่างเดียว
ยาในหมวดดินเป็นส่วนที่แสดงให้เห็นความคิด "เทียบเคียงรูปสัญลักษณ์" ได้ชัดเจนที่สุดของ中医 และเป็นหมวดที่ถูกถกเถียงมากที่สุดในมุมมองยุคใหม่
ด้านที่ควรชื่นชม:
ด้านที่ต้องพิจารณาอย่างรอบคอบ:
โดยสรุป หมวดดินเผยให้เห็นภูมิปัญญาเอาชีวิตรอดของคนโบราณในการใช้ทุกอย่างรอบตัวจัดการโรค และในแนวคิดกายภาพบำบัดนั้นมีแก่นวิทยาศาสตร์สมเหตุผล แต่คุณค่าทางเภสัชวิทยามีจำกัด ด้วยความก้าวหน้าทางเภสัชกรรมปัจจุบัน ยาเหล่านี้จึงถูกแทนที่ด้วยยาที่ปลอดภัยและมีประสิทธิภาพกว่าเกือบหมด
จากหลักการแพทย์ในหมวดดิน เราสามารถกลั่นกรองปัญญาชีวิตที่ไม่เกี่ยวกับการรักษาออกมาได้หลายข้อ:
หนึ่ง ใส่ใจ "มัชฌิมธาตุ" - รากฐานม้ามและกระเพาะอาหาร หัวใจการใช้ยาในหมวดดินมุ่งไปที่ม้ามและกระเพาะอาหาร คนโบราณถือว่าม้ามท้องเป็น "รากฐานชีวิตหลังคลอด" ม้ามท้องแข็งแรง เลือดลมเกิดเอง โรคภัยยากมาเยือน การดูแลประจำวัน: อาหารมีสัดส่วน ไม่กินอิ่มเกิน ไม่กินของเย็นจัด ทำให้ม้ามท้องมีสภาพแวดล้อมอบอุ่นผ่อนคลาย 🌿
สอง "อบอุ่น" ดีกว่า "เย็น" ทำร้าย ฟูหลงกัน ไป้เฉาซวง ล้วนมีธรรมชาติอุ่น คนโบราณรักษาคลื่นไส้ไหลย้อนและท้องเสีย多用อุ่นเป็นหลัก กิจวัตรประจำวันควรหลีกเลี่ยงการกินเย็นนาน ๆ อยู่ในที่ชื้นเย็น ควรให้ความอบอุ่นบริเวณท้อง รักษาการทำงานปกติของระบบย่อยอาหาร
สาม ใช้การดูแลทางกายภาพแบบง่าย/ ประคบร้อน แช่น้ำเดือด สูบรมแนวทางภายนอกที่คนโบราณใช้ เบื้องหลังเป็นแนวคิดง่าย ๆ ของอบอุ่นขับเคลื่อนลมปราณเลือด หลังเหนื่อยหรือหนาว การประคบร้อนเบา ๆ (ระวังอุณหภูมิ ห้ามลวก) คือวิถีปลอดภัยใช้ได้ทุกคน
สี่ ควรละแบบอย่างคุณธรรมของ "ดิน": ร่างกายใจสงบ ธาตุดินในจักรวาลนี้มีลักษณะหนักแน่น รับได้หมด คนโบราณเปรียบดินเป็น "คุน" "แม่" เป็นต้นกำเนิดของสรรพสิ่ง แรงบันดาลใจ: การดูแลสุขภาพควรเน้นอารมณ์มั่นคง จิตใจกว้างขวาง ลดความกังวลกระวนกระวาย อยู่ในความนิ่งสงบ ดั่งพื้นแผ่นดิน
ห้า กลับมาเคารพและสังเกตธรรมชาติ หลี่สื่อเจินสามารถแยกสรรพคุณดินที่แตกต่างกันในกอบดินหรือปล่องควันเดียวได้ยามเพียงหยิบมือ สะท้อนการสังเกตละเอียด คนรุ่นใหม่ห่างไกลจากผืนดิน บางทีอาจได้แรงบันดาลใจ: สัมผัสธรรมชาติ สังเกตรอบข้าง นั่นคือการบำรุงทั้งกายและใจ
แนวคิดเกี่ยวโยง:
อ่านเพิ่มเติม:
-《ตำราเบิ่งเฉ่ากังมู่・หมวดหิน》ติดกับหมวดดิน ลองเปรียบเทียบ"แร่"และ"ดิน"ในด้านการใช้สัญลักษณ์ อาทิ ซือเกา ฮัวซือ ไต้เจ๋อสื่อ -《ตำราเบิ่งเฉ่ากังมู่・หมวดไฟ》ร่วมกับหมวดดินเป็น"สมุนไพรที่ธรรมชาติจักสรรค์" หมวดไฟกล่าวว่า"ไฟเป็นแม่ของดิน" เชื่อมกับหมวดดินได้ดี -《ตำราเบิ่งเฉ่ากังมู่・หมวดมนุษย์》เผยให้เห็นว่า การเป่าฝุ่นคาน"救援เช่นคนถูกแขวนคอ" หรือน้ำปัสสาวะผสมหมึก"รักษาเป็นลมหลังคลอด" ดูวิวัฒนาการของการปฐมพยาบาลของหลี่สื่อเจินได้ -《ฮองตี้เน่ยจิง・ซู่เว่ย・อี้ฟางหยี่อี้ง》กล่าวถึง "เพลิดเพลินกับการรักษาแบบผสมผสาน" – เข็ม ตะไคร้ ยาพิษ การนวด ต่างมีที่ควร หมวดดินหลายสูตรภายนอกจัดเป็น"ผสมผสานการรักษา"ทางยารากไม้
เนื้อหานี้เป็นเนื้อหาการเรียนรู้จากหนังสือ古典การแพทย์จีน《ตำราเบิ่งเฉ่ากังมู่》 สำรับเพื่อการศึกษาเรียนรู้วัฒนธรรมดั้งเดิมเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำวินิจฉัย ใช้ยา หรือการักษาใด ๆ หากรู้สึกไม่สบายควรไปพบแพทย์ทันที