กำลังโหลด...
บทที่ 25 จาก 39
五行大义
คำแปลโดยรวม
อู่ฉาง (ห้าธรรมเนียม) ได้แก่ เหริน (เมตตาธรรม), อี้ (ความถูกต้อง), หลี่ (พิธีกรรม), จื้อ (ปัญญา), ซิ่น (ความสัตย์จริง) ซึ่งเป็นหลักศีลธรรมพื้นฐานห้าประการ หลักการเหล่านี้ต้องปฏิบัติอย่างยาวนาน ไม่ขาดหาย จึงเรียกว่า "ฉาง" (ธรรมเนียม); หรือเรียกว่า "อู่เต๋อ" (ห้าคุณธรรม) เพราะการปฏิบัติอย่างต่อเนื่องสามารถหล่อหลอมคุณงามความดีของมนุษย์ ห้าธรรมเนียมนี้สอดคล้องกับห้าธาตุ: ไม้สอดคล้องกับเหริน, ทองสอดคล้องกับอี้, ไฟสอดคล้องกับหลี่, น้ำสอดคล้องกับซิ่น (ตามคำอธิบายของเจิ้งเสวียน เป็นต้น), และดินสอดคล้องกับจื้อ; แต่นักวิชาการเช่น เหมากง และ จิงฝาง เห็นว่าดินสอดคล้องกับซิ่น และน้ำสอดคล้องกับจื้อ ในสมัยฮั่น คัมภีร์ "ฮั่นชู เทียนเหวินจื้อ" ได้โยงห้าธรรมเนียมเข้ากับดาวเคราะห์ห้าดวงและห้าสรรพสิ่ง (รูปลักษณ์ คำพูด การมองเห็น การได้ยิน ความคิด) โดย: ดาวปีศุกร์ (ไม้) ดูแลเหรินและรูปลักษณ์, ดาวอังคาร (ไฟ) ดูแลหลี่และการมองเห็น, ดาวศุกร์ (ทอง) ดูแลอี้และคำพูด, ดาวพุธ (น้ำ) ดูแลจื้อและการได้ยิน, ดาวเสาร์ (ดิน) ดูแลซิ่นและความคิด สาระสำคัญของห้าธรรมเนียมคือ: เหรินมีพื้นฐานจากความเมตตาสงสาร ใช้เพื่อความรักอันกว้างขวาง; หลี่มีพื้นฐานจากการจำแนกแยกแยะ ใช้เพื่อการปฏิบัติ; จื้อมีพื้นฐานจากการวินิจฉัยชัดเจน ใช้เพื่อการหยั่งรู้; อี้มีพื้นฐานจากความเหมาะสม ใช้เพื่อการตัดสินใจ; ซิ่นมีพื้นฐานจากความจริงใจ ใช้เพื่อการปฏิบัติที่เป็นรูปธรรม ลักษณะของห้าธาตุสอดคล้องอย่างยิ่งกับห้าธรรมเนียม: การแผ่ขยายและเติบโตของไม้สื่อถึงการแผ่ปราณีของเหริน; การกำจัดความมืดของไฟสื่อถึงการจำแนกของหลี่; การไหลเวียนและชโลมของน้ำสื่อถึงความชัดเจนของจื้อ; ความแข็งแกร่งและคมของทองสื่อถึงการวินิจฉัยของอี้; การรองรับและบำรุงของดินสื่อถึงความน่าเชื่อถือของซิ่น ห้าธรรมเนียมยังสอดคล้องกับห้าคัมภีร์ ได้แก่ "อี๋จิง" สอดคล้องกับเหรินแห่งทิศตะวันออก (สร้างสรรพสิ่ง เกิดไม่สิ้นสุด); "หลี่จี้" สอดคล้องกับหลี่แห่งทิศใต้ (วางระเบียบ ส่องสว่างสรรพสิ่ง); "ชุนชิว"สอดคล้องกับอี้แห่งทิศตะวันตก (ชื่นชมตำหนิ得失 ตัดสินถูกผิด); "สื่อจิง" สอดคล้องกับจื้อแห่งทิศเหนือ (โน้มจิตใจคน ชุ่มชื่นไร้เสียง); "ซ่างชู"สอดคล้องกับซิ่นแห่งศูนย์กลาง (สืบทอดคำสาบาน เชื่อถือได้และเป็นที่ยึดเหนี่ยว) คัมภีร์ก็คือธรรมเนียบ (หลักการสืบทอด), ห้าธรรมเนียมอธิบายผ่านห้าคัมภีร์ แม้แต่ละคัมภีร์เน้นด้านใดด้านหนึ่ง แต่ท้ายที่สุดก็เชื่อมโยงกัน
อู่ฉาง (เหริน, อี้, หลี่, จื้อ, ซิ่น) เป็นศีลธรรมแกนกลางของลัทธิขงจื๊อ ซึ่งสอดคล้องกับห้าธาตุ (ไม้, ทอง, ไฟ, น้ำ, ดิน) และห้าคัมภีร์ (อี๋จิง, หลี่จี้, ชุนชิว, สือจิง, ซ่างชู) เป็นระบบที่สะท้อนแนวคิดปรัชญาที่ว่า สวรรค์และมนุษย์เป็นหนึ่งเดียวกัน การบ่มเพาะคุณธรรมต้องสอดคล้องกับกฎธรรมชาติ การขาดคุณธรรมอย่างใดอย่างหนึ่งจะรบกวนธาตุที่สอดคล้องนั้น นำไปสู่ความไม่สมดุลในธรรมชาติหรือสังคม
การผูกพันระหว่างอู่ฉางและห้าธาตุมิใช่การเปรียบเทียบเชิงกล แต่เผยให้เห็นเสียงสะท้อนอย่างลึกซึ้งระหว่างศีลธรรมและกฎธรรมชาติ: ความดีในธรรมชาติของมนุษย์มีโครงสร้างเดียวกันกับระเบียบจักรวาล ข้อโต้แย้งระหว่างสำนักเจิ้งเสวียนและจิงฝาง (ดินดูแลจื้อ/ซิ่น) สะท้อนความแตกต่างในสาระสำคัญของ "ซิ่น" ว่าเป็นความเข้าใจที่แท้จริงในระดับปัญญา (ดิน → จื้อ) หรือการรักษาคำมั่นสัญญาในระดับพฤติกรรม (ดิน → ซิ่น)? การตีความที่หลากหลายนี้แสดงให้เห็นถึงความเปิดกว้างและความเป็นวิภาษวิธีของระบบวัฒนธรรมดั้งเดิม
หมายเหตุ: ข้อความดั้งเดิมไม่มีกรณีตัวอย่างแปดอักษร ฉะนั้นไม่ต้องแทรกป้ายกำกับคอมโพเนนท์ หากพบตัวอย่างชะตาชีวิต (เช่น "เฉียนจ้าว/คุนจ้าว + แห่งขานจือ") จะเสริมป้ายกำกับ
<Component>ตามข้อกำหนดเพื่อการวิเคราะห์