กำลังโหลด...
บทที่ 5 จาก 33
庄子
鲁国有一个被砍去一只脚的人，名叫王骀。追随他游学的人，跟追随孔子的人差不多。
常季问孔子：“王骀是个被砍了脚的人，追随他的学生和您在鲁国平分秋色。他站着不教诲，坐着不议论。学生空着心来，满载而归。难道真有不需要言语的教导，不靠外在形式而能在心中成就的吗？这是什么样的人啊？”
孔子说：“这位先生是圣人啊。我孔丘只是落在后面还没去拜见他而已！我都要拜他为师，何况那些不如我的人呢！何止鲁国，我要引导天下人去追随他。”
常季说：“他是个被砍了脚的人，却能胜过先生您，那他与平庸之辈的距离就更远了。像这样的人，他的用心究竟是怎样的？”
孔子说：“死生算是大事了，他却不会因死生而有所改变；即使天翻地覆，他也不会随之失落。他洞悉那无所依傍的本真，不随外物变迁，主宰万物的变化而坚守其根本。”
常季问：“这是什么意思？”孔子说：“从差异的角度看，肝和胆就像楚国和越国那样遥远；从相同的角度看，万物都是一体的。像他这样的人，根本不在意耳目所喜好的一切，而让心灵遨游在德（内在的本性力量）的和谐之中。他看待万物只看到它们的同一，而看不到它们所失去的，看待自己失去一只脚，就像丢掉一块泥土一样。”
常季说：“他修养自己，用他的智慧获得了他的心灵，用他的心灵获得了那恒常不变的本心。可众人为什么都聚集到他身边呢？”
孔子说：“人不会在流动的水面照自己的影子，而会在静止的水面照。只有静止的东西才能使其他事物静止下来。从大地获得生命的，只有松柏独得正气，冬夏常青；从上天获得生命的，只有尧、舜独得正气，为万物之首。幸而能使自己的生命端正，从而端正众人的生命。保住本初的征验，拥有无所畏惧的实质——勇士一个人，也敢雄赳赳地闯入千军万马。为了求名而自我激励的人尚且能如此，何况那以天地为府库、把万物纳于胸中、只是把六骸当作寄居之所、把耳目当作象征、将一切认知统一于大智之中而本心从未消亡的人呢！他将会在某个时日登上无待之境，而众人自然追随他。他又怎会把外在事物放在心上呢！”
申徒嘉是一个被砍去脚的人，他和郑国的子产同在伯昏无人门下学习。
子产对申徒嘉说：“如果我先出去，你就留下；你先出去，我就留下。”第二天，两人又同室同席而坐。
子产对申徒嘉说：“我先出去你就留下，你先出去我就留下。现在我要出去，你可以留下吗？还是不行？你见到执政大臣却不回避，你把自己等同于执政大臣吗？”
申徒嘉说：“先生的门下，竟然有这样的执政者吗？你是沾沾自喜于自己的执政官位而看不起别人罢了。
我听说：‘镜子明亮，灰尘就不会停留；灰尘停留了，镜子就不明亮。长久和贤人相处，就不会有过错。’现在你来这里求取的是大道理，拜的是先生，却说出这种话，不也是过错吗！”
子产说：“你已经这样了，还想和尧争善。掂量掂量你自己的德行，不足以让你反省吗？”
申徒嘉说：“自我辩护说自己的过错不应当受断足之刑的人很多；不自我辩护、承认自己的过失本不应保全的人很少。知道事情无可奈何而安然接受，如同接受命运的安排，只有有德的人才能做到。人生就像走在后羿的射程之中。最中央的地方，正是最容易中箭的地方；然而没有被射中，那是命啊。人们因为自己有完整的脚而嘲笑我脚不全的人，多了去了。我听了勃然大怒。但到了先生这里，怒气就全消了，恢复平静。不知道是先生用善来洗涤我呢，还是我自己醒悟了呢？我和先生相处十九年，先生从来不曾知道我是断了脚的人。现在你和我交往，应该是在形骸之内，而你却在形骸之外来要求我，不也太过分了吗！”
子产听后，脸色骤变，恭敬地说：“请你不要再说了！”
鲁国有个被砍掉脚趾的人叫叔山无趾，用脚后跟走着去拜见孔子。
孔子说：“你以前不谨慎，已经犯了过错落到这个地步。现在即使来了，还来得及吗！”
无趾说：“我只因为不明白事理而轻率地使用自己的身体，所以失去了脚趾。现在我来，是因为还有比脚更尊贵的东西存在，我要努力保全它。天无所不覆，地无所不载，我把先生当作天地，哪知道先生您竟然是这样的人！”
孔子说：“我孔丘真是浅陋啊！先生为什么不进来呢？请讲讲您的见闻。”无趾却转身走了。
孔子说：“弟子们努力啊！无趾是个被砍掉脚趾的人，还努力学习以弥补从前的过错，何况是德性完整的人呢！”
无趾对老聃说：“孔丘对于至人的境界，恐怕还没达到吧？他为什么那样恭恭敬敬地向您学习呢？他还想追求那种奇诡怪异的虚名，不知道在至人看来，这些正是束缚自己的枷锁吗？”
老聃说：“为什么不直接让他把死生看作一条线，把可与不可贯通为一，解开他的枷锁，岂不是很好？”
无趾说：“这是上天给他的刑罚，怎么解得开呢！”
鲁哀公问孔子：“卫国有一个相貌丑陋的人，名叫哀骀它。男人和他相处，想念他而不愿离开；女人见到他，就对父母请求说：‘与其做别人的正妻，不如做这位先生的妾。’这样的女人有十多个，还在不断增加。从来没有听说他倡导什么，总是附和别人而已。他没有统治者的权位来拯救他人于死难，没有聚敛的财富来填饱别人的肚子，又因为相貌丑陋骇人，只是附和而不倡导，他的见识也不超出他周围的环境。然而男女都聚集到他面前，这个人一定有不同于常人的地方。我把他召来一看，果然丑陋得骇人。他和我相处，不到一个月，我就对他的为人有了好感；不到一年，我就完全信任他。国家没有宰相，我就把国事托付给他。他闷闷不乐地勉强回应，神情淡漠，好像在推辞。我感到羞愧，最终还是把国家交给了他。没过多久，他却离开我走了。我怅然若失，好像丢失了什么，好像这个国家再没有人和我分享快乐了。这到底是什么样的人啊！”
孔子说：“我曾经出使楚国，恰巧看见一群小猪在死去的母猪身上吃奶。过了一会儿，它们惊惶地发现不对，都抛开母猪跑开了。因为母猪不再看它们了，不再对它们有所回应，它们觉得失去了同类。小猪爱它们的母亲，不是爱那个形体，而是爱那支配形体的东西。战死沙场的人，安葬时不用棺饰；被砍去脚的人，不再爱惜他的鞋子。因为都失去了根本啊。
给天子做侍从的女子，不剪指甲，不穿耳洞；娶了妻的男子，不再被任用为近臣。形体的完整尚且能用来做到这些，更何况德性完整的人呢！现在哀骀它不说话就能获得信任，没有功劳就能让人亲近，使人把国家交给他，还唯恐他不接受。这一定是才全而德不形的人。”
哀公问：“什么叫才全？”
孔子说：“死生、存亡、穷达、贫富、贤与不肖、毁誉、饥渴、寒暑，这些都是事物的变化、命运的运行。它们日夜交替出现在我们面前，而人的智慧无法测知它们的起始。所以这些都不足以扰乱内心的平和，不能进入心灵深处。让心灵保持和谐愉悦，通畅而不失去愉悦的境界。让内心日夜没有间断，随顺万物而保持春和之气，这就是接触外物时在内心中不断生发和谐的感应。这就叫才全。”
哀公问：“什么叫德不形？”孔子说：“平，是水静止到极致的状态。它可以作为标准，内心保持这种平静而不外荡。德，就是成就了和谐之后的修养。德不形，就是德不外露，万物自然不能离开他。”
后来哀公把这件事告诉了闵子，说：“起初我以君主的身份治理天下，执掌百姓的纲纪而忧虑他们的生死，我自以为已经非常通达了。现在我听了至人的话，恐怕自己并没有实在的德行，轻率地使用自身而会失去我的国家。我和孔丘不是君臣关系，而是以德相交的朋友啊！”
有个跛脚、伛背、豁唇的人去游说卫灵公，卫灵公很喜欢他；再看那些形体完整的人，反而觉得他们的脖子又细又长了。有个脖子上长着大瘤子的人去游说齐桓公，齐桓公很喜欢他；再看那些形体完整的人，反而觉得他们的脖子又细又长了。所以，德有所长，形体就会被人遗忘。人若不忘记他所应当忘记的形体，而忘记了不应当忘记的德，这才叫真正的遗忘。
所以圣人有所遨游的境界，而把智慧看作祸根，把约束看作胶漆，把施德看作交换，把技艺看作商业。圣人不谋虑，哪里用得着智慧？不雕琢，哪里用得着胶漆？没有丧失，哪里用得着施德？不买卖，哪里用得着商业？这四者，是上天的养育。上天的养育，就是天赐的食物。既然受食于天，又哪里需要人为的这些东西！
有人的形体，却没有人的情欲。有人的形体，所以能和人群居；没有人的情欲，所以是非不会降临到自己身上。渺小啊，那些属于人的东西；伟大啊，独自成就他那天赋的本性。
惠子对庄子说：“人本来就没有情吗？”
庄子说：“是的。”
惠子说：“人若没有情，凭什么称为人呢？”
庄子说：“道给了人面貌，天给了人形体，怎么不能称为人呢？”
惠子说：“既然称为人，怎么能没有情？”
庄子说：“你说的情不是我所说的情。我所说的无情，是说人不因好恶而伤害自己的内心，常常顺应自然而不人为地增益生命。”
惠子说：“不增益生命，怎么能保有自己的身体呢？”
庄子说：“道给了人面貌，天给了人形体，不要因好恶而伤害自己的内心。现在你把精神耗费在外，劳损你的精力，倚在树上吟咏，靠着干枯的梧桐树打盹。上天给了你形体，你却用‘坚白’之辩自鸣得意。”
本章的核心命题是“德充符”——德（内在本性的力量与和谐）充实于内，自然就会在外在形貌上表现出来，形成一种超越形貌的“符号”或“印记”。庄子的核心洞见是：真正的力量来源于内在的完整，而非外在的完备。
王骀、申徒嘉、叔山无趾、哀骀它、闉跂支离、瓮㼜大瘿——这些人都不是世俗意义上的“完美之人”。他们断足、残缺、丑陋甚至畸形。然而正是这些人，成为了庄子笔下最接近道的人。因为他们不把“形”当作根本，而是直指“使其形者”——那个赋予形体以生命的真宰。
庄子在此区分了两个层面：形骸之内与形骸之外。申徒嘉对子产的反驳，是全章最直接的一次交锋：“你和我交往，应该是在形骸之内，而你却在形骸之外来要求我。”形骸之外是脚、是官位、是容貌；形骸之内，是恒常的本心、是德的和谐。
“不言之教”与气场的力量：王骀“立不教，坐不议”，学生却“虚而往，实而归”。这不就是我们今天所说的“气场”吗？一个人内在稳定、充实，不需要喧嚣的表达，不需要刷存在感，别人自然会被他吸引。🌊
“止水”与情绪稳定：孔子说“人莫鉴于流水而鉴于止水”。流动的水照不出人影，只有静止的水面才能映照万物。在焦虑泛滥的时代，一个人的情绪稳定本身就是一种稀缺的能力。你能保持内心的平静，就能成为别人的“镜子”——帮助别人看清自己。这是对“吸引力法则”最好的道家式诠释：不是去追求别人，而是让自己成为“止水”。
“安之若命”与接纳的力量：申徒嘉说“知不可奈何而安之若命，唯有德者能之”。这不是消极的宿命论，而是一种深刻的智慧：区分什么是可以改变的，什么是不可改变的；把精力用在可以改变的事情上，对不可改变的坦然接纳。这与现代心理学的“接纳与承诺疗法”（ACT）惊人地一致。🌱
“才全”与心理韧性：“死生、存亡、穷达、贫富……不足以滑和，不可入于灵府。”庄子在这里给出了一套完整的心理韧性模型：外在的起伏变化，不应该打乱你内心的“和”。用今天的话说，就是不被外在评价体系绑架，建立内在的稳定核心。无论外界是赞美还是诋毁，是顺境还是逆境，内心始终保持“与物为春”的状态。🍃
“德不形”与低调的力量：“德不形者，物不能离也。”德不外露，万物自然不能离开你。反观当代的“个人品牌”逻辑——不断展示、不断输出、不断刷存在感——庄子的建议是：先把内在的和谐修炼到位，外在的影响力是自然的结果，而非刻意追求的目标。
停止用外在标准衡量自己。本章最直接的启示是：不要因为自己没有“完整的脚”（某种外在条件的缺失），就认为自己低人一等。子产的傲慢来自对官位的认同，而那些兀者之所以能超越，是因为他们不把身份等同于脚、官位、相貌。你的价值不取决于你的外在条件，而取决于你内在的完整程度。
不要把别人的评价带入灵府。庄子说“不足以滑和，不可入于灵府”。别人怎么看你、怎么说你，这些不应该进入你最深层的内心。你可以听到，但不一定要“接住”。
การเป็น "ฤดูใบไม้ผลิ" ให้แก่ผู้อื่น "การเป็นฤดูใบไม้ผลิร่วมกับสรรพสิ่ง" คือทัศนคติในการอยู่ร่วมกับผู้อื่นที่ลุ่มลึกอย่างยิ่ง นั่นคือการทำให้ทุกคนที่ได้สัมผัสกับคุณ รู้สึกถึงพลังชีวิตที่อ่อนโยนและสงบ มิใช่ความกดดัน การตัดสิน หรือการเรียกร้องใดๆ นี่ไม่ใช่ความกระตือรือร้น หากแต่เป็นความอบอุ่นที่เงียบสงบและต่อเนื่อง
ความหมายที่แท้จริงของ "ความไร้ความรู้สึก" (อู๋ชิง): คือการไม่ทำร้ายร่างกายจิตใจของตนด้วยความชอบและความชัง มิได้หมายถึงการไม่มีอารมณ์ หากแต่คือการไม่ปล่อยให้ความผันผวนสุดขั้วของอารมณ์มากัดกร่อนพลังชีวิตของตนเอง ความชอบและความชังเป็นเรื่องธรรมชาติ แต่ "การทำร้ายร่างกายจิตใจภายใน" นั้นสามารถหลีกเลี่ยงได้ เมื่อคุณครุ่นคิดอยู่นาน นอนไม่หลับ หรือโกรธเคืองกับเรื่องที่ไม่จำเป็น คุณกำลังใช้อารมณ์ทำร้ายตนเองอยู่
"คุณธรรมไม่แสดงรูป" (เต๋อปู้ซิง) กับความเร้นลับของ "เต๋า" จวงจื่อกล่าวว่า สภาวะสูงสุดของคุณธรรมคือ "การไม่แสดงรูป" — การไม่เปิดเผยออกมา สิ่งนี้ดูเหมือนจะก่อเกิดความตึงเครียดกับคำว่า "สัญลักษณ์/เครื่องหมาย" (ฝู) ในชื่อบท "เต๋อฉงฝู" (คุณธรรมเติมเต็มสัญลักษณ์) คุณธรรมเต็มเปี่ยมอยู่ภายใน แต่กลับมี "การไม่แสดงรูป" เป็นรูปแบบสูงสุดของมัน นี่บ่งชี้ถึงปรัชญาอันลึกซึ้งว่า อิทธิพลที่แท้จริงมิได้เกิดขึ้นจากการแสดงออก หากแต่เกิดขึ้นจากการ "ดำรงอยู่ ณ ที่นั้น" ไอไท้ทา (ตัวละครในเรื่อง) "มิ่งเมิ่งเอ๋อร์โฮ่วอิง ฟานเอ๋อร์ชื่อฉือ" — เขาลังเลและเยือกเย็นเมื่อตอบสนองต่อโลก แต่ทว่าท่าทีที่ไม่เอาใจ ไม่แข็งขันนี้เอง ที่ทำให้ผู้คนเกิดความเชื่อมั่นอย่างลึกซึ้งในตัวเขา
"ความไร้ความรู้สึก" กับข้อถกเถียงเรื่องธรรมชาติมนุษย์ การโต้เถียงระหว่างจวงจื่อและฮุยจื่อเกี่ยวกับ "ความไร้ความรู้สึก" ถือเป็นหนึ่งในการถกเถียงเรื่อง "ธรรมชาติของมนุษย์" ที่เก่าแก่ที่สุดในประวัติศาสตร์ปรัชญา ฮุยจื่อมองตามสามัญสำนึกว่า มนุษย์ย่อมมีอารมณ์ หากไร้อารมณ์ก็ไม่เรียกว่ามนุษย์ ในขณะที่จวงจื่อได้ทำการเปลี่ยนแนวคิดอย่างเป็นกุญแจสำคัญ: ความไร้ความรู้สึกมิได้หมายถึงการปราศจากอารมณ์ หากแต่คือการไม่ยอมให้อารมณ์กลายเป็นเครื่องมือที่ทำร้ายความสงบภายในของตน "ไม่ใช้ความชอบความชังทำร้ายร่างกายจิตใจภายใน" — ความชอบและความชัง可以有 แต่อย่าให้มัน "ทำร้ายร่างกายจิตใจภายใน" มุมมองต่ออารมณ์แบบ "สายกลาง" นี้ ล้ำลึกยิ่งกว่าแนวคิดของลัทธิขงจื๊อที่ว่า "เมื่ออารมณ์ถูกปลดปล่อยออกมาย่อมสอดคล้องกับความพอดี" เสียอีก นั่นคือ ไม่ใช่การควบคุมอารมณ์ หากแต่เป็นการปล่อยให้อารมณ์ไหลเวียนไปในระดับแห่ง "ความเป็นธรรมชาติ" ไม่ยึดติด ไม่ทับถม
ปรัชญาแห่ง "โทษทัณฑ์จากสวรรค์" (เทียนสิง) อู๋จื่อ (ผู้ถูกตัดเท้า) กล่าวว่าขงจื๊อ "ถูกสวรรค์ลงโทษ และไม่อาจแก้ไขได้" — ขงจื๊อถูกสวรรค์ลงทัณฑ์ และไม่มีทาง解脱 นี่มิใช่การด่าทอ หากแต่ชี้ให้เห็นว่า: ผู้ที่ถูกผูกมัดด้วยบทบาททางสังคมและกรอบความคิดเรื่องนามและเกียรติ เป็นผู้ที่ "ถูกสวรรค์ลงโทษ" เพราะเขาไม่อาจหวนคืนสู่อิสรภาพอันแท้จริงของตนได้ สิ่งนี้เตือนเราว่า: สิ่งที่ผูกมัดเรามักมิใช่ข้อจำกัดภายนอก หากแต่เป็นความยึดติดภายในจิตใจของเราเอง ขงจื๊อคิดว่าตนกำลังแสวงหาความจริงแท้ แต่ในสายตาของอู๋จื่อ สิ่งที่เขาไขว่คว้าเช่น "ชื่อเสียง" กลับเป็นเครื่องพันธนาการที่รัดตัวเขาไว้
แนวคิดที่เชื่อมโยง:
การอ่านเพิ่มเติม:
เนื้อหาข้างต้นอ้างอิงจากคัมภีร์คลาสสิกของลัทธิเต๋า มีวัตถุประสงค์เพื่อการศึกษาเรียนรู้วัฒนธรรมประเพณีและการใคร่ครวญชีวิตเท่านั้น มิได้มีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นคำแนะนำทางศาสนา การแพทย์ หรือการลงทุนใดๆ