กำลังโหลด...
บทที่ 22 จาก 33
庄子
知（象征智识、求知的冲动）到玄水之北游历，登上隐弅之丘，恰好遇见了无为谓（象征无为无言的真道）。知问无为谓：“怎样思考、怎样思虑，才能知晓道？怎样处世、怎样安身，才能安于道？依循什么、走什么路，才能获得道？”连问三遍，无为谓都不回答——不是不愿回答，而是他不知道如何回答。知没有得到答案，回到白水之南，登上狐阕之丘，遇见了狂屈。知用同样的问题问狂屈。狂屈说：“唉！我知道的，我告诉你。”可他心中刚要开口，却忘了想说的话。知又没有得到答案，回到帝宫，见到黄帝，便用同样的问题问黄帝。
黄帝说：“不思考、不思虑，才能知晓道；不讲究处世安身，才能安于道；不依循、不走什么路，才能获得道。”
知问黄帝：“我和你算知道了，无为谓和狂屈算不知道，到底谁对呢？”
黄帝说：“无为谓才是真正对的，狂屈接近了，我和你终究差得远。真正知道的就不说，说出来的其实不知道，所以圣人施行不言之教。道，不能靠求取而获得；德，不能靠刻意企及。仁，还勉强可以去做；义，已经有所亏欠；礼，就更是相互虚伪造作了。所以说：失了道而后讲德，失了德而后讲仁，失了仁而后讲义，失了义而后讲礼。礼这个东西，是道的浮华外饰、祸乱的开始。所以说：修道的人一天天减损，减了又减，一直减到无为（不刻意作为、纯任自然）的境地。到了无为，反而无所不能为。如今已经把自己变成了一个‘物’（执着于自我的形体和认知），想要重新回归到本根，不是太难了吗！如果说有谁容易做到，那大概只有大人（通达至道之人）吧！生是死的同类，死是生的开始，谁能说得清它们的头绪！人的生命，不过是气的聚积。气聚则生，气散则死。如果死和生本来是同一类的、相通相连的，我又有什么可忧虑的呢！所以万物本来一体。人们把自己认为美好的称为神奇，把自己厌恶的称为臭腐。可臭腐会再化为神奇，神奇也会再化为臭腐。所以说：贯通天下万物的，不过是一气罢了。圣人因此珍视那个‘一’（万物一体的本原）。”
知对黄帝说：“我问无为谓，他不回应我，不是不理我，是他不知道怎么回应我；我问狂屈，他心中想告诉我却没告诉，不是不告诉我，是心中想说却忘了；如今我问你，你知道了，为什么说还是不接近呢？”
黄帝说：“无为谓真正对，正因为他不知道；狂屈接近，正因为他忘了；我和你终究差得远，正因为我们知道了。”狂屈听说后，认为黄帝的话是真正懂得道的言语。
🌏 天地有大美，却不言语；四时有明确的规律，却不议论；万物有既成的条理，却不言说。圣人正是取法天地的这种大美，从而通达万物之理。所以至人（修养最高的人）无为，大圣（大而化之的圣人）不妄作，就是因为他们观察天地之道的缘故。那宇宙间最深微的精神，精妙至极，与万物一同千变万化。万物有生有死、有方有圆，没人知道它们的根由。万物蓬勃地生长着，自古以来就本来存在。六合（天地四方）虽然巨大，也超不出它的范围；秋毫（秋天兽毛的尖端）虽然微小，也要依赖它才能成形。天下万物无不随之沉浮消长，终其一生没有僵固不变的时候。阴阳四时的运行，各自遵循自己的秩序。它恍惚若无，却真实存在；它油然而生，没有形象，却神妙莫测；万物被它养育却不知它的存在。这就叫做本根，懂得这个，就可以观察于天了！
啮缺向被衣问道。被衣说：“你要端正你的形体，专一你的视线，自然的和气就会来到；收敛你的聪明，专一你的信念，精神就会来安住。德，会为你显出美好；道，会来居住在你心中。你会像初生的小牛犊那样，眼睛清澈明亮，却不追问它从哪里来。”话还没说完，啮缺已经睡着了。被衣非常高兴，唱着歌离开了，唱道：“形体如枯骨，心念如死灰，他真正懂得了实在的智慧，不拿过去的成见来束缚自己。昏昏蒙蒙、昏暗晦暗，心中没有机心，不可以和他谋划什么。这是怎样的人啊！”
舜问丞：“道（宇宙万物的本根与运行法则），可以拥有吗？”丞说：“你的身体都不属于你自己，你又怎么能拥有道呢！”舜说：“我的身体不属于我，那属于谁呢？”丞说：“它是天地所暂托给你的形体；生命不属于你，是天地所暂托给你的和气；本性命运不属于你，是天地所暂托给你的顺应；子孙后代不属于你，是天地所暂托给你的蜕壳（就像蝉蜕一样，是生命的延续形式）。所以行走时不知要去哪里，安处时不知要守住什么，饮食时不知是什么滋味。这一切不过是天地之间流动不居的阳气罢了，又怎么可能被你据为己有呢！”
孔子问老聃：“今天闲暇，我冒昧地向您请教什么是至道。”老聃说：“你先要斋戒，洗涤你的心灵，净化你的精神，打破你的成见和智巧。道这个东西，幽深微妙，难以言说啊！姑且为你说个大概：昭明生于昏暗，有形生于无形，精神生于道，形体本源于精气，万物凭借各自的形体相互衍生。所以有九个孔窍的动物是胎生，有八个孔窍的动物是卵生。它到来时没有踪迹，离去时没有边际，没有门径、没有房舍，通达四方、广大无边。能做到这样的，四肢强健，思虑通达，耳目聪明。用心不感到劳苦，应对万物不拘一格。天不得不高，地不得不广，日月不得不运行，万物不得不昌盛——这就是道吧！再说，学识渊博的人不一定真知，善于辩论的人不一定真有智慧，圣人已经把这些都抛弃了。那些增加了也不见增多、减损了也不见减少的东西，才是圣人所要保有的。**深沉啊，它像大海一样；巍峨啊，它终而复始，循环不息。**运载包容万物而永不匮乏。那些君子的言论，不过是道的外在表现罢了！万物都从它那里获取滋养而它永不匮乏——这就是道啊！
“中原有得道之人，不偏向阴也不偏向阳，处在天地之间，暂时成为人的模样，终将回归到本源。从本源来看，生命的诞生，不过是气聚而生的一种形态罢了。虽然有长寿和夭折的差别，又能相差多少呢？不过是片刻之间的事，哪里值得用来分辨尧和桀的是非呢！瓜果有自己的纹理条理，人伦虽然复杂，也可以依此来相互排列。圣人遇到这些事，不违逆它；经历过这些事，不执着于它。调和地应对，这就是德；随顺地应对，这就是道。帝王之所以兴起，政治之所以产生，就在于此啊。
“人生在天地之间，就像白马飞驰过一道缝隙，只是一瞬间的事。蓬勃地、勃发地，万物无不出生；油然地、寂寥地，万物无不消散。已经变化而生，又变化而死。活着的生物为之哀伤，人类为之悲痛。其实不过是解开上天给它的弓袋，脱掉上天给它的束缚罢了。纷纷扰扰、婉转变化之中，魂魄将要离去，身体也随之而去。这是回归到大本大源啊！从没有形体变为有形体，从有形体变为没有形体，这是人人都知道的事，却不是将达至道的人所追求的，也是普通人都能谈论的。真正到达的人不再谈论，谈论的人还没有到达；明白地看见，反而无法与之相遇；善于辩论，不如沉默。道不可听闻，听来的不如充耳不闻。这才叫做大收获。”
东郭子问庄子：“你所说的道，究竟在哪里？”庄子说：“无处不在。”东郭子说：“请指出一个具体的地方，才算数。”庄子说：“在蝼蛄和蚂蚁里面。”东郭子说：“怎么这么低下呢？”庄子说：“在稊稗（田间的杂草）里面。”东郭子说：“怎么更低了？”庄子说：“在砖瓦里面。”东郭子说：“怎么越来越过分了？”庄子说：“在屎尿里面。”东郭子不说话了。
庄子说：“你的问法，本来就没有触及道的本质。就像监市（掌管市场的官员）问人怎样踩猪腿来判断肥瘦，越往下踩，越能明白。你只要不执意要求一个固定的所在，道根本不会离开任何一物。最高的道是这样，最高的言论也是这样。‘周’‘遍’‘咸’三个字，名称不同，实质相同，指的是同一个东西。让我们一同游于虚无的境地，用齐同的眼光来谈论，那就没有穷尽的时候了！让我们一同安于无为吧！淡泊而宁静！寂寞而清澈！调和而闲适！我的心志已经空寂，到哪里去都不知道要去哪里，去了又回来也不知道停在哪里。我来了又去，不知道哪里是终点。在浩渺广阔的空间中徜徉，哪怕大智慧的人进入其中，也不知道它的尽头。主宰万物的道，与万物没有界限；物有界限，那是所谓物与物之间的界限。没有边界的边界，才是边界中的无边界。说到盈虚、兴衰，道能使物盈虚，但道本身无所谓盈虚；道能使物兴衰，但道本身无所谓兴衰；道能使物有本末，但道本身无所谓本末；道能使物聚散，但道本身无所谓聚散。”
妸荷甘和神农一同向老龙吉学习。神农靠着几案，关上门在白天睡觉。妸荷甘中午推开门进来，说：“老龙吉死了！”神农靠着几案，拄着拐杖站起来，忽然把拐杖一扔，笑着说：“上天知道我孤陋浅薄、荒诞不羁，所以抛下我走了。完了！老师临走前没有留下一句启发我的至理名言就死去了！”弇堈吊听说了这件事，说：“真正体悟道的人，是天下君子所归依的人。如今老龙吉对于道，就像秋毫末端的一万分都不到一分，尚且懂得把自己的狂言收藏起来，默默无言地死去，何况那些真正体道的人呢！看它没有形状，听它没有声音，人们谈论它，称之为‘冥冥’（昏暗不可见）。然而，凡是用来谈论道的言语，都不是道本身。”
泰清问无穷：“你知晓道吗？”无穷说：“我不知晓。”又问无为，无为说：“我知晓道。”泰清说：“你知晓的道，有具体的内容和规律吗？”无为说：“有。”泰清说：“那是什么规律呢？”无为说：“我知晓道可以尊贵，可以卑贱，可以收束，可以散开。这就是我所知晓的道的规律。”泰清拿这些话去问无始，说：“如果是这样的话，那么无穷的‘不知’和无为的‘知’，到底谁对谁错呢？”
无始说：“说不知道的，是深刻；说知道的，是浅薄。不知，是处于道的内部；知，是站在道的外面。”泰清仰天长叹说：“不知才是知，知反而是不知吗！谁能真正懂得那种‘不知之知’呢？”无始说：“**道不可听闻，听来的就不是道；道不可看见，看见的就不是道；道不可言说，说出来的就不是道！**你可知道，那赋予形体者本身并没有形体吗！道，不应该被安上一个名称。”
无始又说：“有人来问道就回答他的，是不懂得道的人；就是那个问道的人，也从来没有听闻过道。**道，本来无可问；问了，本来就无可应。**拿无可问的问题来问，这是问了一个穷尽无解的问题；拿无可应的回应来回应，这是内心中本无一物。以内心空无一物来应对穷尽无解的问题，这样的人，对外不去观察宇宙的广大，对内不能了解太初的本原。所以他们越不过昆仑山，不能遨游于太虚（至虚至空的境界）。”
光曜问无有：“夫子你是有呢，还是没有呢？”光曜听不到回答，就仔细端详无有的容貌：昏暗深远，空空荡荡。整天看他也看不见，听他说话也听不到，摸他也摸不着。光曜说：“**这是最高的境界啊！谁能达到这样的地步！**我能达到‘无’（没有形体），但还是不能达到‘无无’（连‘无’的念头也没有）。等到真正做到了‘无有’，那又是怎样达到的呢！”
大司马家有一个打制钩带的老人，八十岁了，却仍然做得一丝不差，分毫不失。大司马问他：“你是手巧呢，还是有道呢？”老人说：“我有一样东西在坚守。我二十岁时就喜欢打钩带，对别的东西一眼都不看，不是钩带就不去关注。这便是把精力用在不用的地方，因此才能长期保持这项技能。连这样专注于一无用之事都能这么长久地发挥作用，何况那本质上是无所不用的道呢！万物还有什么不能从它那里获得滋养呢！”
冉求问孔子：“天地还没有产生之前，可以知道吗？”孔子说：“可以。古代和今天是一样的。”冉求没有得到满意的回答，就退下去了。第二天又见面，说：“昨天我问‘天地未产生之前可以知道吗’，您说‘可以。古代和今天是一样的。’昨天我还觉得清楚明白，今天却觉得糊涂了。请问这是什么意思？”孔子说：“昨天你觉得清楚，是因为你的精神先领悟了；今天你觉得糊涂，是因为你又在用非精神、不灵明的东西去追问它！**没有古、没有今，没有始、没有终。**如果说还没有子孙就先有孙子，这可能吗？”冉求没有回答。
孔子说：“算了，不必回应了！不要用‘生’的观念去使‘死’变成死，也不要用‘死’的观念去使‘生’变成生。**死和生是相互依赖、相反相成的吗？它们本来就同属一体。**有哪一样东西是先于天地而生的呢？那个创生万物的，本身并不是物；物不可能先于物而存在，在它之前必然还有物。这样推上去，就没有穷尽了！圣人爱惜万物、爱护人类，没有尽头，也正是取法于此啊。”
颜渊问孔子：“我曾听您说过：‘不要有所迎送，不要有所趋避。’请问，怎样才能达到这样的境界？”孔子说：“古时候的人，外在随物变化而内在保持不变；如今的人，内在变化不定而外在僵固不变。真正能随外物一起变化的人，内心是有一个不变的东西的。哪里有什么变化、哪里有什么不变？哪里需要和别人相摩相擦、相互摩擦呢？**一定不要和别人争多较胜。**狶韦氏的苑囿、黄帝的园圃、虞舜的宫殿、汤武的宫室，不过是逐渐缩小的所在。那些所谓的君子，像儒家墨家的师承人物，尚且用是非来相互攻击诋毁，更何况现在的人呢！**圣人与外物相处，不会伤害外物。不会伤害外物的人，外物也不会伤害他。**只有那些对什么都不存伤害之心的人，才能真正地与人相迎相送。山林啊，旷野啊，都让我欣欣然而快乐！可快乐还没有结束，悲哀又接着来了。哀乐的到来，我不能抵挡；它们的离去，我也不能制止。可悲啊，世人不过是外物暂居的客栈罢了！只知道遇到的东西，却不知道没遇到的东西；只知道能做那些能做的事，却不知道不能做那些不能做的事。**有所不知、有所不能，本来就是人不可避免的。**有人却非要追求免除人本来就不可避免的东西，这难道不也是可悲的吗！**最高的言论是去掉言论，最高的作为是去掉作为。**想让所有人都知道同样的东西，那他们所知道的就太浅薄了！”
“ปัญญาที่มิได้รู้” มิใช่ความโง่เขลาบริสุทธิ์ ทว่าคือการหยั่งรู้โดยตรงที่ก้าวพ้นการแยกออกเป็นประธานกับกรรม มันคือการมีส่วนร่วมในเชิงอัตถิภาวะ มิใช่การเฝ้ามองในฐานะวัตถุภายนอก หากกล่าวด้วยภาษาปรัชญาสมัยใหม่ สิ่งนี้ใกล้เคียงกับความแตกต่างระหว่างความสัมพันธ์แบบ“ฉัน—ท่าน” กับ “ฉัน—มัน” ของมาร์ติน บูเบอร์ (Martin Buber) กล่าวคือ เอกภพหรือธรรมชาตินั้น “พบเจอ” ได้เท่านั้น “ใช้สอย” ไม่ได้ หากกล่าวด้วยภาษาปรัชญาเวทานตะ สิ่งนี้ใกล้เคียงกับวิธีบอกปฏิเสธอย่าง “เนติ เนติ” (neti neti) ที่ว่า “ไม่ใช่นี่ ไม่ใช่นี่” ภาษาของจวงจื๊อเรียบง่ายกว่า แต่ก็ถึงที่สุดยิ่งกว่า: “ธรรมะ(เต๋า)ฟังไม่ได้ ยิ่งฟังก็ยิ่งผิด ธรรมะมองไม่เห็น เห็นแล้วก็ผิด ธรรมะพูดไม่ได้ พูดแล้วก็ผิด” ทุกสิ่งที่ “ถูกพูดออกมา” ล้วนเป็นชื่อและรูปลักษณ์แล้ว แต่ธรรมะมิใช่ชื่อและรูปลักษณ์
“ทั่วทั้งสวรรค์ใต้เป็นลมปราณเดียวกัน” กับตรรกะแห่งเอกภาพของชีวิตและความตาย
“ทั่วทั้งสวรรค์ใต้เป็นลมปราณเดียวกัน” คือความรู้ที่กล่าวว่าสิ่งทั้งปวงภายใต้ฟ้าเป็นลมปราณเดียว คือฐานรากแห่งอภิปรัชญาทั้งหมดของบทนี้ ลมปราณ (ชี่) เป็นทั้งธาตุปฐมภูมิในเชิงจักรวาลวิทยา และเป็นหลักการแห่งความต่อเนื่องในเชิงอัตถิภาวะ สรรพสิ่งล้วนประกอบด้วยลมปราณ ย่อมหมายความว่าระหว่งสรรพสิ่งไม่มีการแตกหักโดยสิ้นเชิง ความเปลี่ยนแปลงระหว่างชีวิตกับความตายเป็นเพียงการรวมตัวและการกระจายตัวของลมปราณ ย่อมหมายความว่าระหว่างชีวิตกับความตายไม่มีช่องว่างโดยสิ้นเชิง
ความคิดนี้มีเค้าโครงคล้ายคลึงกับทฤษฎี “ปฐมธาตุ” ของสำนักไอโอเนียในกรีกโบราณ แต่ทิศทางแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง ทาเลสกล่าวว่าสรรพสิ่งเกิดจากน้ำ นั่นเป็นข้อเสนอเชิงปรัชญาธรรมชาติ ขณะที่จวงจื๊อกล่าวว่าทั่วทั้งสวรรค์ใต้เป็นลมปราณเดียวกัน นั่นเป็นข้อเสนอเชิงอัตถิภาวะ ความห่วงใยของจวงจื๊อมิตอยู่ที่ว่าจักรวาลประกอบด้วยสสารอะไร ทว่าอยู่ที่: หากสรรพสิ่งโดยพื้นฐานเป็นหนึ่งเดียวกันแล้ว มนุษย์ควรดำเนินชีวิตอย่างไร? คำตอบคือ: ไม่ควรยึดติดกับการต่อต้านระหว่าง “ฉัน” กับ “ไม่ใช่ฉัน” อีกต่อไป ไม่ควรยึดติดกับการต่อต้านระหว่าง “ชีวิต” กับ “ความตาย” อีกต่อไป ไม่ควรยึดติดกับการต่อต้านระหว่าง “ได้” กับ “เสีย” อีกต่อไป เพราะการต่อต้านทั้งหลายเหล่านี้ล้วนถูกลบล้างในระดับของ “ลมปราณเดียว” นี่คือปรัชญาแห่งอัตถิภาวะอันลึกซึ้ง มิใช่สสารนิยมแบบง่าย ๆ
“มีสิ่งใดถือกำเนิดมาก่อนฟ้าดินหรือ?”—คำถามเชิงขีดจำกัดของจักรวาลวิทยา
เหยียน ชิว ถามว่า “ก่อนมีฟ้าดิน เราจะรู้ได้หรือไม่” ขงจื๊อตอบว่า “อดีตก็เหมือนกับปัจจุบัน” ความหมายอันลึกซึ้งของคำตอบนี้คือ: การไล่ถามเวลาอย่างไม่สิ้นสุดนั้นไร้ความหมาย หากกล่าวว่า “มีสิ่งใดถือกำเนิดก่อนฟ้าดิน” แล้ว ก่อนสิ่งนั้นที่มาก่อนฟ้าดินกลับมีอะไรอีก? หากไล่ถามไปเช่นนี้ “ก็เหมือนกับการที่มีสิ่งต่าง ๆ อยู่อย่างไม่สิ้นสุด”—ก็จะไม่มีวันจบสิ้น
นี่มิใช่ท่าทีหลบเลี่ยงปัญหา หากเป็นการหยั่งรู้ในระดับปรัชญา นั่นคือ ปัญหาเรื่อง “เหตุปัจจัยแรก” ในเชิงจักรวาลวิทยาเป็นปัญหาเทียมที่ตั้งอยู่บนความคิดแบบเส้นตรงของเวลา ธรรมะ(เต๋า)มิได้อยู่ในลำดับเวลา หากเป็นเงื่อนไขของเวลาเอง ดังนั้นจึงกล่าวว่า “ไม่มีอดีต ไม่มีปัจจุบัน ไม่มีเริ่มต้น ไม่มีสิ้นสุด” ความคิดนี้สะท้อนกับการวิเคราะห์เรื่องปฏิสันธานเชิงจักรวาลวิทยาของคานท์ กล่าวคือ เมื่อเหตุผลพยายามก้าวข้ามประสบการณ์ไปไล่ถามหา “จุดเริ่มต้น” ย่อมตกอยู่ในความขัดแย้งอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ จุดที่เป็นเอกลักษณ์ของจวงจื๊อคือ มิได้เปิดเผยความขัดแย้งนี้ผ่านการวิเคราะห์เชิงตรรกะ หากแต่ก้าวข้ามปัญหานี้โดยตรงผ่านญาณหยั่งรู้เชิงอัตถิภาวะ เมื่อเจ้าไม่ใช้หมวดหมู่คิดเรื่อง “ก่อน–หลัง” ในการใคร่ครวญธรรมะอีกต่อไป ปัญหาที่ว่า “ก่อนฟ้าดินมีอะไร” ย่อมสลายหายไปเอง
แนวคิดที่เชื่อมโยง
ฉีอู้ (การทำให้สิ่งทั้งปวงเสมอภาค): เกี่ยวข้องโดยตรงกับ “สรรพสิ่งเป็นหนึ่งเดียว” และ “ทั่วทั้งสวรรค์ใต้เป็นลมปราณเดียวกัน” สาระสำคัญของฉีอู้คือการมองสรรพสิ่งจากระดับของธรรมะ ซึ่งความแตกต่างและความขัดแย้งทั้งหลาย (สูง-ต่ำ มีเกียรติ-ต่ำต้อย งาม-อัปลักษณ์ ถูก-ผิด เป็น-ตาย) ล้วนถูกลบล้าง ในบท “รู้จักภาคเหนือ” (รู้เป่ยโหยว) ข้อความ “ของเน่าเหม็นกลับกลายเป็นสิ่งมหัศจรรย์ สิ่งมหัศจรรย์กลับกลายเป็นของเน่าเหม็น” คือการแสดงออกอย่างเป็นแบบฉบับของความคิดฉีอู้
ซินจาย (การอดอาหารของจิตใจ): เหล่าตานกล่าวว่า “เจ้าจงอดอาหารและชำระร่างกาย จงระบายจิตใจของเจ้า ชำระล้างจิตวิญญาณ” “การอดอาหาร” ในที่นี้คือทิศทางของซินจาย—มิใช่พิธีอดอาหารภายนอก หากเป็นการชำระล้างและทำให้จิตใจภายในบริสุทธิ์ ซินจายคือรูปแบบหนึ่งที่เป็นรูปธรรมของ “การลดละ”
จั้วว่าง (การลืมตนเองขณะนั่งสมาธิ): สื่อกับภาพ “หลับใหล” ของเนี่ยเชวี่ย การนั่งลืมมิใช่การนั่งสมาธินิ่ง ๆ หากคือการ “ละทิ้งกาย ดับปัญญา ปล่อยวางรูปกายและความรู้ความเข้าใจ รวมเป็นหนึ่งเดียวกับธรรมะอันยิ่งใหญ่” ปี้ ยี เห็นเนี่ยเชวี่ย “หลับใหล” แล้วดีใจมาก ก็เพราะได้เห็นภาวะแห่งจั้วว่าง
ไท่ซวี (ความว่างอันยิ่งใหญ่): ที่อู๋สื่อกล่าวว่า “ท่องเที่ยวในไท่ซวี” ชี้ไปยังสภาวะอันว่างเปล่ายิ่งยวด ซึ่งสอดคล้องกับสิ่งที่กว่างจ้าวถามอู๋สื่อแล้วเห็น “มืดมนโล่งว่างเปล่า” ไท่ซวีมิใช่ความว่างเปล่าที่ไม่มีอะไร หากคือความว่างที่รองรับสรรพสิ่ง
ม้าขาวผ่านช่องว่าง: ปรากฏในบทนี้ กลายเป็นสัญลักษณ์คลาสสิกในวรรณกรรมจีนที่คร่ำครวญถึงความสั้นสั้นของชีวิต สอดคล้องกับข้อความใน “บทการเลี้ยงชีวิต” (หยางเชิงจู่) ของจวงจื๊อที่ว่า “ชีวิตของเรานั้นมีขอบเขต”
ปรับเปลี่ยนภายนอกแต่ภายในไม่เปลี่ยนแปลง: ข้อเสนอสำคัญในทฤษฎีการฝึกตนของจวงจื๊อ สอดคล้องกับความคิดใน “บทมนุษย์ในโลกระหว่างมนุษย์” (เหยียนเจียนสื่อ) ที่ว่า “กิริยาไม่ควรแก่การขัดขวาง จิตใจไม่ควรแก่การสงบ” และยังสอดคล้องกับความคิดใน “บทเครื่องหมายแห่งคุณธรรมที่สมบูรณ์” (เต๋อฉงฝู) ที่ว่า “ความสามารถครบถ้วนแต่คุณธรรมไม่แสดงออก”
อ่านเพิ่มเติม
“บทฉีอู้ลุ่น” ของจวงจื๊อ: “ฟ้าดินคือนิ้วเดียว สรรพสิ่งคือม้าตัวหนึ่ง” “ธรรมะ连通ความเป็นหนึ่ง” —อีกหนึ่งข้อความคลาสสิกของความคิดเรื่องเอกภาพของสรรพสิ่ง ควรอ่านเทียบกับ “ทั่วทั้งสวรรค์ใต้เป็นลมปราณเดียวกัน”
“บทปฐมครูใหญ่” (ต้า จง ซือ) ของจวงจื๊อ: “ธรรมะนั้น มีความจริงมีความเชื่อถือ ไม่มีความเป็น มีรูปไม่มีรูป ถ่ายทอดได้แต่รับไม่ได้ ได้แต่เห็นไม่ได้ มีรากของตนเอง มีฐานของตนเอง ดำรงอยู่มาแต่ก่อนฟ้าดิน”—การพรรณนาถึงธรรมะโดยตรง ซึ่ง互补กับการแสดงแบบบอกปฏิเสธของ “ธรรมะพูดไม่ได้” ในบท “รู้จักภาคเหนือ” (รู้เป่ยโหยว)
“บทมนุษย์ในโลกระหว่างมนุษย์” (เหยียนเจียนสื่อ) ของจวงจื๊อ: “เหยียนหุยถามว่า ‘ขอถามเรื่องซินจาย’ ขงจื๊อตอบว่า ‘จงทำจิตให้เป็นหนึ่งเดียว อย่าฟังด้วยหู แต่ฟังด้วยจิตใจ อย่าฟังด้วยจิตใจ แต่ฟังด้วยลมปราณ’”—คำอธิบายรูปธรรมของซินจาย ซึ่งยืนยันซึ่งกันและกันกับคำว่า“ระบายจิตใจ ชำระล้างจิตวิญญาณ” ของเหล่าตาน
“เต๋าเต๋อจิง” บทที่ 48: “การเรียนเพิ่มขึ้นทุกวัน การปฏิบัติธรรมลดลงทุกวัน ลดแล้วลดอีก จนถึงขั้นไม่กระทำ”—แหล่งที่มาโดยตรงของประโยค “ผู้ปฏิบัติธรรมลดลงทุกวัน” ในบท “รู้จักภาคเหนือ” (รู้เป่ยโหยว)
“เต๋าเต๋อจิง” บทที่ 38: “เมื่อสูญเสียธรรมะจึงมีคุณธรรม เมื่อสูญเสียคุณธรรมจึงมีความเมตตา เมื่อสูญเสียความเมตตาจึงมีความชอบธรรม เมื่อสูญเสียความชอบธรรมจึงมีพิธีกรรม”—แหล่งอ้างอิงดั้งเดิมที่ฮวงตี้กล่าวถึง สามารถอ่านเทียบเพื่อเข้าใจการสืบทอดและพัฒนาความคิดของจวงจื๊อต่อเหล่าจื๊อ
“บทน้ำท่วม” (ชิวสุ่ย) ของจวงจื๊อ: “มองด้วยมุมของธรรมะ สรรพสิ่งไม่มีสูงต่ำ”—การลบล้างความเหลื่อมล้ำของคุณค่าด้วยมุมมองของธรรมะ เชื่อมโยงกับข้อเสนอ “ธรรมะอยู่ในอุจจาระและปัสสาวะ”
“บทนิทาน” (อวี้หยาน) ของจวงจื๊อ: “ถ้อยคำพลัดเปลี่ยนออกมาทุกวัน ผสานกับธรรมชาติแห่งสวรรค์”—การไตร่ตรองของจวงจื๊อต่อวิธีพูดของตนเอง ซึ่งสอดคล้องกับความคิด “คำพูดสูงสุดคือการไม่พูด” ช่วยให้เข้าใจว่าทำไมบท “รู้จักภาคเหนือ” (รู้เป่ยโหยว) ใช้วิธีนิทานและบทสนทนาแทนการอธิบายอย่างเป็นระบบเพื่อแสดงความไม่สามารถพรรณนาของธรรมะ
เนื้อหานี้อ้างอิงจากคัมภีร์คลาสสิกของลัทธิเต๋า จัดทำขึ้นเพื่อการเรียนรู้วัฒนธรรมประเพณีและการอ้างอิงชีวิตเท่านั้น มิได้เป็นคำแนะนำทางศาสนา การแพทย์ หรือการลงทุน