กำลังโหลด...
บทที่ 5 จาก 33
神农本草经
คำแปลโดยรวม
《เสินหนงเปิ่นเฉาjing》 แบ่งสมุนไพรออกเป็นสามชั้นคือ ชั้นบน ชั้นกลาง และชั้นล่าง ยาชั้นบน คนโบราณเชื่อว่าไม่มีพิษ สามารถรับประทานได้เป็นเวลานาน โดยมีหน้าที่หลักคือ "เลี้ยงชีพ" กล่าวคือ บำรุงร่างกาย ยืดอายุ ทำให้ร่างเบาและไม่แก่ชรา เทียบได้กับแนวคิดสมัยใหม่ที่ว่า "ยาและอาหารมาจากแหล่งเดียวกัน" หรือเป็นยาบำรุงประจำวัน
บทนี้รวบรวมสมุนไพรชั้นบนในหมวดหญ้าไว้เจ็ดสิบสามชนิด โดยมี "ชางผู่" (菖蒲) เป็นลำดับแรก ชางผู่มีรสเผ็ด อุทน คนโบราณเชื่อว่ามัน can ชะล้างอาการปวดตามข้อที่เกิดจากลมหนาวความชื้น ลดอาการไอจากลมย้อน เปิดหัวใจ บำรุงอวัยวะทั้งห้า ทำให้ช่องทั้งเก้าเปิดโล่ง ทำให้หูดีตาสว่างและเสียงกังวาน รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบาสบาย ความจำดี ไม่มึนงง และยืดอายุได้ มันมีอีกชื่อว่า "ชางหยาง" เจริญเติบโต near สระน้ำและหนองน้ำ
"จว์ฮวา" (菊花) หรือดอกเก๊กฮวย มีรสขม ธรรมชาติเรียบ เป็นยาหลักรักษาอาการวิงเวียนศีรษะจากลม ปวดหัวบวม ปวดตาบวมเหมือนจะหลุดออกมา น้ำตาไหลไม่หยุด ยังสามารถรักษาผิวหนังชา坏死 ปวดข้อจากลมชื้นได้ รับประทานนานๆ จะทำให้ลมปรานและเลือดแผ่สมดุล ร่างกายเบา และชะลอความแก่ มันมีอีกชื่อว่า "เจี๋ยฮวา" เจริญเติบโตในแม่น้ำ หนองน้ำ และท้องทุ่ง
"เหรินเซิน" (人参) หรือโสม มีรสหวาน ธรรมชาติเย็นเล็กน้อย บำรุงชี่ของอวัยวะทั้งห้าอย่างมาก ทำให้จิตใจและวิญญาณสงบ (การแพทย์แผนจีนเชื่อว่า "วิญญาณ" อยู่ที่ตับ "จิต" อยู่ที่ปอด ซึ่งเป็นสองระดับของกิจกรรมทางจิตวิญญาณของมนุษย์) หยุดอาการตกใจกลัว ขับสิ่งชั่วร้ายที่เป็นโรค ทำให้ตาสว่าง เปิดหัวใจ เพิ่มสติปัญญา รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบาและยืดอายุ เจริญเติบโตในหุบเขา
"เทียนเหมินตง" (天门冬) มีรสขม ธรรมชาติเรียบ เป็นยาหลักรักษาอัมพาตครึ่งซีก แขนขาอ่อนแรงข้างเดียวจากลมและความชื้นเฉียบพลัน ทำให้ไขกระดูกแข็งแรง ฆ่า "ซานฉง" (虫三) (ชื่อรวมของพยาธิในร่างกายตามความเชื่อโบราณ) ขจัด "ฝูซือ" (伏尸) (ชื่อเรียกโรคเรื้อรังที่แฝงเร้นตามความเชื่อโบราณ) รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบา พลังชี่เพิ่มขึ้น และยืดอายุ
"กานเฉ่า" (甘草) หรือชะเอม มีรสหวาน ธรรมชาติเรียบ ประสานความเย็นร้อนของพิษร้ายในอวัยวะทั้งหกและห้า ทำให้กระดูกและเอ็นแข็งแรง กล้ามเนื้อเต็มเปี่ยม พลังมากขึ้น รักษาบาดแผลจากมีดและอาวุธ แก้พิษร้อยชนิด รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบาและยืดอายุ
"กานตี้หวง" (干地黄) หรือเสี้ยนดินแห้ง มีรสหวาน ธรรมชาติเย็น เป็นยารักษาอาการบาดเจ็บจากการตกกระแทก กระดูกหัก เอ็นขาด กระทบกระทั่งอวัยวะภายใน ขับ "เซี่ยปี้" (血痹) (สภาวะที่เลือดไหลเวียนไม่สะดวก) เติมไขกระดูก ส่งเสริมการเจริญเติบโตของกล้ามเนื้อ ต้มดื่มสามารถรักษาโรคไข้หนาวสลับร้อนและก้อนในท้อง ขจัดอาการปวดตามข้อ ต้นสดมีฤทธิ์ดีกว่า รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบาไม่แก่
"จู๋" (术) (ไป๋จู๋/ชางจู๋) มีรสขม ธรรมชาติอุ่น เป็นยารักษาอาการปวดตามข้อจากลมหนาวความชื้น กล้ามเนื้อชา坏死 เกร็ง ดีซ่าน สามารถหยุดเหงื่อ ลดไข้ ย่อยอาหาร ใช้ทำเป็นขนมแบนรับประทานได้ รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบายืดอายุ ทนทานต่อความหิว
"ทูซือจื่อ" (菟丝子) หรือเมล็ดฝอยทอง มีรสเผ็ด ธรรมชาติเรียบ can เชื่อมต่อกระดูกหักเอ็นขาด บำรุงความพร่องและไม่เพียงพอ เพิ่มพลัง ทำให้ร่างกายอ้วนสมบูรณ์แข็งแรง น้ำคั้นจากต้น can ขจัดจุดดำบนใบหน้า รับประทานนานๆ ทำให้ตาสว่าง ร่างกายเบา ยืดอายุ
"หนิวซี" (牛膝) มีรสขมเปรี้ยว เป็นยารักษาอาการอ่อนแรง ปวดข้อจากความหนาวเย็นความชื้น แขนขาเกร็ง เข่าปวดไม่สามารถงอเหยียดได้ can ขับพิษจากการบาดเจ็บของเลือด ลดไข้ รักษาแผลไฟไหม้น้ำร้อนลวกเน่าเปื่อย มีฤทธิ์ทำให้แท้งบุตร (ความรู้ของคนโบราณเกี่ยวกับข้อห้ามในหญิงตั้งครรภ์) รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบา ทนทานต่อความแก่
"ฉงเวย์จื่อ" (茺蔚子) (เมล็ดอี้หมู่เฉ่า) มีรสเผ็ด อุทนเล็กน้อย ทำให้ตาสว่าง บำรุง essence ขับน้ำลดบวม ต้มต้นอาบ water can รักษาผื่นคันตามผิวหนัง มันมีอีกชื่อว่า "อี้หมู่" "อี้หมิง"
"นฺหวี่เวย" (女萎) (อวี้จู๋) มีรสหวาน ธรรมชาติเรียบ เป็นยารักษาอาการไข้ขึ้นฉับพลันหลังเป็นลม แขนขาขยับไม่ได้ เอ็นฉีกกล้ามเนื้อเป็นก้อน และอาการพร่องต่างๆ นานา รับประทานนานๆ can ขจัดจุดดำบนใบหน้า ทำให้ผิวพรรณเปล่งปลั่ง ร่างกายเบาไม่แก่
"ฝางคุย" (防葵) มีรสเผ็ด ธรรมชาติเย็น เป็นยารักษาไส้เลื่อน ก้อนในท้อง ท้องเสีย กระเพาะปัสสาวะร้อนอักเสบ ปัสสาวะไม่ออก ไอหอบ ไข้มาลาเรียชนิดอุ่น โรคลมชัก ตกใจกลัว เป็นต้น รับประทานนานๆ ทำให้ไขกระดูกแข็งแรง เพิ่มชี่ ทำให้ร่างกายเบา
"ไฉหู" (柴胡) มีรสขม ธรรมชาติเรียบ เป็นยารักษาอาการท้องอืดแน่นอก ขับลมที่จับตัวในกระเพาะลำไส้ ขจัดอาหารคั่งค้าง พิษร้ายร้อนหนาว ส่งเสริมการเผาผลาญ ("ถุยเฉินจื้อซิน" - ขับของเก่า สร้างของใหม่) รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบา ตาสว่าง บำรุง essence
"ม่ายเหมินตง" (麦门冬) มีรสหวาน ธรรมชาติเรียบ เป็นยารักษาอาการแน่นท้อง พร้อมกับลมจับตัว บาดเจ็บกลาง (กระบังลม) กระเพาะเสียหายจากการกินมากเกินไป เส้นลมปราณในกระเพาะ衰竭 ร่างกายผ่ายผอม หายใจถี่ รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบา ชะลอความแก่ ทนทานต่อความหิว
"ตู้หั่ว" (独活) มีรสขม ธรรมชาติเรียบ เป็นยาแก้อาการปวดจากการ侵袭ของลมหนาว แก้ปวดแผลมีด โรค "เปินถุนชี่" (奔豚气) (โรคที่ผู้ป่วยรู้สึกมีลมขึ้นจากใต้ท้องน้อยกระแทกถึงหน้าอกและลำคอ) โรคลมชักชักกระตุก ไส้เลื่อนและก้อนในท้องของสตรี รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบาทนทานต่อความแก่
"เช่อเฉียนจื่อ" (车前子) หรือเมล็ดหน้าแมว มีรสหวาน ธรรมชาติเย็น ไม่มีพิษ เป็นยารักษาปัสสาวะไม่คล่องตัว ("ชี่หลง") แก้ปวด ขับปัสสาวะระบาย ขจัดความชื้นปวดข้อ รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบาทนทานต่อความแก่
"มู่เซียง" (木香) มีรสเผ็ด เป็นยารักษาพิษร้าย ขับไล่โรคระบาดพิษ ไข้พิษวิญญาณร้าย เสริมสร้างความตั้งใจ รักษาอาการปัสสาวะหยด not หยุด รับประทานนานๆ ทำให้นอนหลับโดยไม่ฝันร้าย
"ชื่อยฺวี่" (薯蓣) หรือมันแกว มีรสหวาน ธรรมชาติอุ่น เป็นยารักษาอาการบาดเจ็บภายใน อ่อนเพลียผ่ายผอม ขจัดพิษร้ายร้อนหนาว บำรุงกลาง เพิ่มพลัง และเพิ่มกล้ามเนื้อ รับประทานนานๆ ทำให้หูดีตาสว่าง ร่างกายเบา ทนทานต่อความหิว และยืดอายุ
"อี้อี้เหริน" (薏苡仁) หรือลูกเดือย มีรสหวาน ธรรมชาติเย็นเล็กน้อย เป็นยารักษาเอ็นตึง ข้อหดเกร็งไม่สามารถงอเหยียดได้ ปวดข้อจากลมชื้น ลดลม รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบา เพิ่มชี่ รากของมัน can ขับ "ซานฉง"
"เจ๋อเซี่ย" (泽泻) มีรสหวาน ธรรมชาติเย็น เป็นยารักษาปวดข้อจากลมหนาวความชื้น ทำให้เต้านมมีน้ำนม ขับน้ำ บำรุงอวัยวะทั้งห้า เพิ่มพลัง ทำให้ร่างกายอ้วนสมบูรณ์แข็งแรง รับประทานนานๆ ทำให้หูดีตาสว่าง ไม่หิว ยืดอายุ ผิวพรรณเปล่งปลั่ง (คนโบราณมีคำกล่าวว่า "สามารถเดินบนน้ำได้" ซึ่งเป็นการพูดเกินจริงถึงฤทธิ์ทำให้ร่างกายเบา)
"ยฺวี่ยนจื้อ" (远志) มีรสขม ธรรมชาติอุ่น เป็นยารักษาอาการไอ บาดเจ็บกลาง บำรุงความพร่อง ขจัดพิษร้าย ทำให้ช่องทั้งเก้าเปิดโล่ง เพิ่มสติปัญญา หูดีตาสว่าง ความจำดีขึ้น เสริมสร้างความตั้งใจ พลังมากขึ้น รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบาไม่แก่ ใบของมันมีชื่อว่า "เสี่ยวเฉ่า"
"หลงตาน" (龙胆) หรือหลงตานเฉ่า มีรสขมฝาด เป็นยารักษาอาการร้อนหนาวสลับกันในข้อต่อ โรคลมชักชักกระตุก ขจัดพิษร้าย เชื่อมต่อกระดูกหักเอ็นฉีก ทำให้อวัยวะทั้งห้าสงบ ฆ่าพิษ蛊 รับประทานนานๆ เพิ่มสติปัญญา ความจำดีขึ้น ร่างกายเบา ทนทานต่อความแก่
"ซีซิน" (细辛) มีรสเผ็ด ธรรมชาติอุ่น เป็นยารักษาอาการไอ ปวดหัว ปวดศีรษะ ข้อต่อทั้งร้อยเกร็ง ปวดข้อจากลมชื้น กล้ามเนื้อชา รับประทานนานๆ ทำให้ตาสว่าง ช่องทั้งเก้าเปิดโล่ง ร่างกายเบา และยืดอายุ
"ฉือหู" (石斛) มีรสหวาน ธรรมชาติเรียบ เป็นยารักษาอาการบาดเจ็บภายใน ขจัดอาการปวดเมื่อย ลดลม บำรุงความพร่องของอวัยวะทั้งห้า ผ่ายผอม เสริมหยิน รับประทานนานๆ ทำให้ระบบทางเดินอาหารแข็งแรง ร่างกายเบา ยืดอายุ
"ปาจีเทียน" (巴戟天) มีรสเผ็ด อุทนเล็กน้อย เป็นยารักษาโรคลมที่รุนแรง อวัยวะเพศชายไม่แข็งตัว เสริมสร้างเอ็นและกระดูก ทำให้อวัยวะทั้งห้าสงบ บำรุงกลาง เสริมสร้างความตั้งใจ เพิ่มพลัง
"ไป๋อิ๋ง" (白英) มีรสหวาน ธรรมชาติเย็น เป็นยารักษาไข้หนาวสลับร้อน โรคกระหายน้ำ ("เสี่ยวเค่อ" - คล้ายกับอาการเบาหวานที่ดื่มมากปัสสาวะมาก) บำรุงกลาง เพิ่มพลัง รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบาและยืดอายุ
"ไป๋ฮาว" (白蒿) มีรสหวาน ธรรมชาติเรียบ เป็นยารักษาพิษร้ายในอวัยวะทั้งห้า ปวดข้อจากลมหนาวความชื้น บำรุงกลาง เพิ่มพลัง ส่งเสริมการเจริญเติบโตของเส้นผม ทำให้ผมดำ รักษาอาการใจสั่น เบื่ออาหาร รู้สึกหิวบ่อย รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบา หูดีตาสว่าง ไม่แก่
"ชื่อเจี้ยน" (赤箭) (ยอดเทียนหม่า) มีรสเผ็ด ธรรมชาติอุ่น เป็นยารักษาวิญญาณร้าย ปีศาจ พิษ蛊 กลิ่นอายชั่วร้าย รับประทานนานๆ เพิ่มพลัง เสริมหยิน ทำให้ร่างกายอ้วนสมบูรณ์ แข็งแรง เบา และเพิ่มอายุขัย
"อันลวี่จื่อ" (菴闾子) มีรสขม ธรรมชาติเย็นเล็กน้อย เป็นยารักษาเลือดคั่งในอวัยวะทั้งห้า น้ำในท้องขังเป็นก้อน ท้องอืดมีไข้ ปวดข้อจากลมหนาวความชื้น ปวดตามส่วนต่างๆ ของร่างกาย รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบา ยืดอายุ ไม่แก่
"ซีมี่จื่อ" (菥蓂子) (เมล็ดไป้เจียงเฉ่า) มีรสเผ็ด อุทนเล็กน้อย เป็นยารักษาปวดตา น้ำตาไหล มองไม่ชัด ขจัดอาการปวดเมื่อย บำรุงอวัยวะทั้งห้า บำรุง essence ทำให้ตาสว่าง รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบาไม่แก่
"ซือฉือ" (蓍实) มีรสขม ธรรมชาติเรียบ เพิ่มพลัง ทำให้ผิวหนังแน่นหนา ตาสว่าง ทำให้คนฉลาดมีความคิดคาดการณ์ รับประทานนานๆ ไม่หิว ไม่แก่ ร่างกายเบาสบาย
"ลิ่วจือ" (六芝) (จือแดง จือดำ จือเขียว จือขาว จือเหลือง จือม่วง): เห็ดหลินจือหกชนิด แต่ละชนิดตามสีทั้งห้าสอดคล้องกับอวัยวะทั้งห้า – จือแดงบำรุงหัวใจ จือดำบำรุงไต จือเขียวบำรุงตับ จือขาวบำรุงปอด จือเหลืองบำรุงม้าม จือม่วงบำรุง essence ทำให้กระดูกและเอ็นแข็งแรง ผิวพรรณดี คนโบราณเชื่อว่ารับประทานจือทั้งหกชนิดนานๆ ล้วนทำให้ร่างกายเบาไม่แก่ ยืดอายุ และ甚至 "เป็นเซียน"
"จฺว่านไป๋" (卷柏) มีรสเผ็ด ธรรมชาติอุ่น เป็นยารักษาพิษร้ายในอวัยวะทั้งห้า อวัยวะเพศหญิงเย็นร้อนปวด มีก้อนในท้อง ประจำเดือนไม่มา เป็นหมัน รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบา ผิวหน้าเนียนนวล
"หลานฉือ" (蓝实) มีรสขม ธรรมชาติเย็น แก้พิษทุกชนิด ฆ่าพิษ蛊 พิษจู้ ฤทธิ์พิษจากแมลงป่องและผึ้งต่อย รับประทานนานๆ ทำให้ผมไม่ขาว ร่างกายเบาสบาย
"ชวานฉง" (川芎) มีรสเผ็ด ธรรมชาติอุ่น เป็นยารักษาอาการปวดหัวจากลมเข้าสมอง ข้ออักเสบจากความหนาว เอ็นตึงเกร็ง บาดแผลมีด ประจำเดือนไม่มา เป็นหมันในสตรี
"หมี่หวู" (蘼芜) (ยอดชวานฉง) มีรสเผ็ด ธรรมชาติอุ่น เป็นยารักษาอาการไอ ตกใจกลัว ขับไล่พิษร้าย ขจัดพิษ蛊 ขับ "ซานฉง" รับประทานนานๆ can "สื่อเดียวกับเทพ" (คำกล่าวเกินจริงของคนโบราณเกี่ยวกับความมีจิตใจแจ่มใส)
"หวงเหลียน" (黄连) มีรสขม ธรรมชาติเย็น เป็นยารักษาอาการปวดตาจากความร้อน มุมตาฉีกขาด น้ำตาไหล ทำให้ตาสว่าง รักษาโรคบิด ปวดท้อง ท้องเสีย อวัยวะเพศหญิงบวมปวด รับประทานนานๆ ทำให้ความจำดี
"ลั่วฉือ" (络石) มีรสขม ธรรมชาติอุ่น เป็นยารักษาลมร้อน กล้ามเนื้อ坏死 แผลฝีหนองบวมไม่ยุบ ปากแห้งลิ้นแห้ง คอและลิ้นบวม กลืนน้ำและข้าวไม่ได้ รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบา ตาสว่าง ผิวพรรณเปล่งปลั่ง ไม่แก่ ยืดอายุ
"จี๋ลี่จื่อ" (蒺藜子) มีรสขม ธรรมชาติอุ่น เป็นยารักษาเลือดคั่ง ทำลายก้อนในท้อง คออักเสบ ขับน้ำนม รับประทานนานๆ ทำให้กล้ามเนื้อโต ตาสว่าง ร่างกายเบา
"หวงฉี" (黄芪) มีรสหวาน อุทนเล็กน้อย เป็นยารักษาแผลฝีเรื้อรังที่ไม่หาย มีหนอง แก้ปวด โรคเรื้อนจากลมแรง โรคบิด ริดสีดวงทั้งห้า "สูโหลว" (ต่อมน้ำเหลืองอักเสบ) บำรุงความพร่อง โรคร้อยแปดของเด็ก
"โรวฉงหรง" (肉苁蓉) มีรสหวาน อุทนเล็กน้อย เป็นยารักษา "อู่เลาชีชาง" (各种虚损劳伤) บำรุงกลาง ขจัดความเย็นร้อนปวดในอวัยวะเพศ บำรุงอวัยวะทั้งห้า เสริมหยิน บำรุง essence เพิ่มพลัง ช่วยการสืบพันธุ์ รักษาก้อนในท้องของสตรี รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบา
"ฝางเฟิง" (防风) มีรสหวาน ธรรมชาติอุ่น เป็นยารักษาอาการวิงเวียนศีรษะจากลมแรง ปวดหัว กลัวลม ตาบอด ลมพัดไปทั่วร่างกาย ปวดข้อ ปวดแน่น รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบา
"ผู่หวง" (蒲黄) มีรสหวาน ธรรมชาติเรียบ เป็นยารักษาอาการเย็นร้อนในหัวใจ ท้อง และกระเพาะปัสสาวะ ขับปัสสาวะ ห้ามเลือด ขับเลือดคั่ง รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบา เพิ่มพลัง
"เซียงผู่" (香蒲) มีรสหวาน ธรรมชาติเรียบ เป็นยารักษาพิษร้ายในอวัยวะทั้งห้า และใต้หัวใจ ปากเน่าเหม็น ทำให้ฟันแข็งแรง หูดีตาสว่าง รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบา ทนทานต่อความแก่
"สวี่ตวน" (续断) มีรสขม อุทนเล็กน้อย เป็นยารักษาไข้หวัด รักษาความพร่อง บาดแผลมีด ฝีหนอง กระดูกหักจากการตกกระแทก เชื่อมต่อเอ็นและกระดูก เต้านมอักเสบ เลือดออกผิดปกติทางช่องคลอด รับประทานนานๆ เพิ่มพลัง
"โล่วลู่" (漏芦) มีรสขมเค็ม ธรรมชาติเย็น เป็นยารักษาผิวหนังมีไข้ แผลร้าย ฝีหนอง ริดสีดวง ปวดข้อจากความชื้น ขับน้ำนม รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบา เพิ่มพลัง หูดีตาสว่าง ไม่แก่ ยืดอายุ
"อิ๋งฉือ" (营实) (เมล็ดฉียงเว่ย) มีรสเปรี้ยว ธรรมชาติอุ่น เป็นยารักษาฝีหนองแผลร้าย กล้ามเนื้อเป็นก้อน เอ็นฉีก แผลเน่าเปื่อย ความร้อน อวัยวะเพศถูกกัดกร่อน ทำให้ข้อต่อยืดหยุ่น
"เทียนหมิงจิง" (天名精) มีรสหวาน ธรรมชาติเย็น เป็นยารักษาเลือดคั่ง ก้อนเลือดรุนแรง อุจจาระเป็นเลือด ห้ามเลือด ขับปัสสาวะ รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบา ทนทานต่อความแก่
"เจวี๋ยหมิงจื่อ" (决明子) มีรสเค็ม ธรรมชาติเรียบ เป็นยารักษาโรคตาบอด ("ชิงหมาง" - โรคตาที่การมองเห็นลดลงอย่างรุนแรง) ตาแดง ต้อกระจก ปวดตาน้ำตาไหล รับประทานนานๆ บำรุง essence ทำให้ตาสว่าง ร่างกายเบา
"ตานเซิน" (丹参) มีรสขม ธรรมชาติเย็นเล็กน้อย เป็นยารักษาพิษร้ายในหัวใจและท้อง เสียงท้องร้องเหมือนน้ำไหล ก้อนร้อนหนาว ทำลายก้อนในท้อง หยุดอาการปวดแน่น เพิ่มพลัง
"เฉี่ยนเก๋ิน" (茜根) มีรสขม ธรรมชาติเย็น เป็นยารักษาความหนาวเย็นชื้น ลมปวดข้อ ดีซ่าน บำรุงกลาง
"เฟยเหลียน" (飞廉) มีรสขม ธรรมชาติเรียบ เป็นยารักษากระดูกร้อน ขาล่างหนักปวดเมื่อย รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบาสบาย
"อู่เว่ยจื่อ" (五味子) มีรสเปรี้ยว ธรรมชาติอุ่น เพิ่มพลัง เป็นยารักษาอาการไอลมย้อน อ่อนเพลียจากเหนื่อยแรง ผ่ายผอม บำรุงความพร่อง เสริมหยิน บำรุง essence ของชาย
"สวียนฮวา" (旋花) มีรสหวาน ธรรมชาติอุ่น เพิ่มพลัง ขจัดจุดดำบนใบหน้า ทำให้ผิวพรรณเนียนสวย รากของมันมีรสเผ็ด เป็นยารักษาพิษร้ายร้อนหนาวในท้อง ขับปัสสาวะ รับประทานนานๆ ไม่หิว ร่างกายเบา
"หลานเฉ่า" (兰草) มีรสเผ็ด ธรรมชาติเรียบ ทำให้ทางเดินปัสสาวะโล่ง ฆ่าพิษ蛊 ขับไล่สิ่งอัปมงคล รับประทานนานๆ เพิ่มพลัง ร่างกายเบา ไม่แก่ จิตใจแจ่มใส
"เฉอฉวงจื่อ" (蛇床子) มีรสขม ธรรมชาติเรียบ เป็นยารักษาอวัยวะเพศหญิงบวมปวด อวัยวะเพศชายไม่แข็งตัว คันชื้น ขจัดอาการปวดเมื่อย ทำให้ข้อต่อยืดหยุ่น รักษาโรคลมชักแผลร้าย
"ตี้ฝูจื่อ" (地肤子) มีรสขม ธรรมชาติเย็น เป็นยารักษากระเพาะปัสสาวะร้อน ขับปัสสาวะ บำรุงกลาง บำรุง essence รับประทานนานๆ ทำให้หูดีตาสว่าง ร่างกายเบา ทนทานต่อความแก่
"จิ้งเทียน" (景天) มีรสขม ธรรมชาติเรียบ เป็นยารักษาไข้สูง แผลไฟไหม้ ร้อนในกระสับกระส่าย ขจัดพิษร้าย ดอกของมันรักษาตกขาวผิดปกติของสตรี can ทำให้ร่างกายเบา ตาสว่าง
"อินเฉิน" (茵陈) มีรสขม ธรรมชาติเรียบ เป็นยารักษาพิษร้ายลมชื้นร้อนหนาว ความร้อนอุดตันดีซ่าน รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบา เพิ่มพลัง ทนทานต่อความแก่
"ตู้เร่อ" (杜若) มีรสเผ็ด อุทนเล็กน้อย เป็นยารักษาลมย้อนใต้ชายโครง ทำให้ท้องอุ่น ลมเข้าสมองทำให้หัวบวมปวด น้ำมูกน้ำตาไหลมาก รับประทานนานๆ บำรุง essence ทำให้ตาสว่าง ร่างกายเบา
"ชาเซิน" (沙参) มีรสขม ธรรมชาติเย็นเล็กน้อย เป็นยารักษาเลือดจับตัว ตกใจกลัว ขจัดร้อนหนาว บำรุงกลาง บำรุงพลังปอด รับประทานนานๆ มีประโยชน์ต่อร่างกาย
"ไป๋ทู่ฮั่ว" (白兔藿) มีรสขม ธรรมชาติเรียบ เป็นยารักษางูกัด แมลงป่องผึ้งต่อย สุนัขบ้ากัด พิษ蛊
"สวีฉางชิง" (徐长卿) มีรสเผ็ด ธรรมชาติอุ่น เป็นยารักษาสิ่งของวิญญาณร้าย ปีศาจ พิษ蛊 โรคระบาดพิษร้าย ไข้มาลาเรียชนิดอุ่น รับประทานนานๆ ทำให้คนแข็งแรง ร่างกายเบา
"ฉือหลงฉู่" (石龙刍) มีรสขม ธรรมชาติเย็นเล็กน้อย เป็นยารักษาพิษร้ายในหัวใจและท้อง ปัสสาวะไม่ออก ขัดสน ปวดขัด ลมชื้น พิษร้าย รับประทานนานๆ บำรุงความพร่องผ่ายผอม ร่างกายเบา หูดีตาสว่าง ยืดอายุ
"เวยเซียน" (薇衔) มีรสขม ธรรมชาติเรียบ เป็นยารักษาปวดข้อจากลมชื้น ปวดข้อ โรคลมชักตกใจ ใจสั่น ลมหลังคลอด "สูโหลว" ฝีหนอง
"หยุนฉือ" (云实) มีรสเผ็ด ธรรมชาติอุ่น เป็นยารักษาท้องเสีย โรคบิต ฆ่าแมลง ขจัดพิษ蛊 แก้ปวด ลดไข้ คนโบราณเชื่อว่ารับประทานมากเกินไป can ทำให้วิ่งพล่าน (บ่งบอกถึงพิษบางอย่าง)
"วางปู๋หลิวซีง" (王不留行) มีรสขม ธรรมชาติเรียบ เป็นยารักษาบาดแผลมีด ห้ามเลือด แก้ปวด ขจัดสิ่งแปลกปลอมที่แทงเข้าไป ขับลมปวดข้อ ความเย็นภายใน รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบา ทนทานต่อความแก่ เพิ่มอายุขัย
"เซิงหมา" (升麻) มีรสหวานเผ็ด แก้พิษร้อยชนิด ฆ่าปีศาจเก่าแก่ทุกชนิด ขับไล่โรคระบาดพิษไข้ พิษ蛊 รับประทานนานๆ ไม่ตายก่อนวัยอันควร
"ชิงหลาง" (青蘘) (ยอดงาดำ) มีรสหวาน ธรรมชาติเย็น เป็นยารักษาพิษร้ายในอวัยวะทั้งห้า ปวดข้อจากลมหนาวความชื้น เพิ่มพลัง บำรุงไขสมอง ทำให้กระดูกและเอ็นแข็งแรง รับประทานนานๆ ทำให้หูดีตาสว่าง ไม่หิว ไม่แก่ เพิ่มอายุขัย
"กู๋หั่ว" (姑活) มีรสหวาน ธรรมชาติอุ่น เป็นยารักษาลมชื้น ปวดจากความหนาวเย็น รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบา อายุยืน ทนทานต่อความแก่
"เปี๋ยจี" (别羁) มีรสขม อุทนเล็กน้อย เป็นยารักษาปวดข้อจากลมหนาวความชื้น ร่างกายหนัก ปวดเมื่อยแขนขา ปวดตามข้อต่อ
"ฉี่เฉ่า" (屈草) มีรสขม เป็นยารักษาอาการปวดใต้ชายโครง พิษร้าย ท้องร้อนหนาว โรคชาตามหยิน รับประทานนานๆ ทำให้ร่างกายเบา เพิ่มพลัง ทนทานต่อความแก่
"ห daysมู่" (淮木) มีรสขม ธรรมชาติเรียบ เป็นยารักษาไอเรื้อรังลมย้อน ลำไส้พร่อง อวัยวะเพศหญิงถูกกัดกร่อน ตกขาวผิดปกติ
ตำแหน่งของยาชั้นบน: "เลี้ยงชีพเพื่อตอบสนองสวรรค์"
การแบ่งสมุนไพรเป็นสามชั้นใน《เสินหนงเปิ่นเฉาjing》สะท้อนให้เห็นปรัชญาทางการแพทย์ที่สมบูรณ์แบบ ยาชั้นบน มีแก่นหลักคือ "เลี้ยงชีพ" มากกว่า "รักษาโรค" – คนโบราณเชื่อว่า:
การจำแนกจากบนลงล่างนี้ สะท้อนแนวคิดหลักของคนโบราณที่ว่า "รักษาโรคก่อนเกิด": ยาที่ดีที่สุดไม่ใช่การรักษาโรค แต่คือการปรับร่างกายให้แข็งแรงก่อนที่โรคจะเกิดขึ้น
ลักษณะทั่วไปบางประการของยาหญ้าชั้นบน
เมื่อมองตลอดทั้งบทเจ็ดสิบสามชนิด ยาชั้นบนเกือบทั้งหมดมีคำศัพท์ที่เหมือนกันดังนี้:
ตามสีเข้า organ ตามรสเข้าเส้นลมปราณ
การแบ่งคุณสมบัติของจือทั้งหกชนิดเป็นตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุดในบทนี้:
นี่คือการนำทฤษฎี "ห้าสีเข้าสู่อวัยวะทั้งห้า รสทั้งห้าเข้าสู่อวัยวะทั้งห้า" ใน 《内经》 มาประยุกต์ใช้ในเชิงเภสัชวัตถุอย่างเป็นรูปธรรม แม้ "สีและรสเข้าสู่อวัยวะ" จะขาดความสอดคล้องโดยตรงในเภสัชวิทยาสมัยใหม่ แต่มันสะท้อนถึงความพยายามของคนโบราณในการสร้างกรอบการใช้ยาที่เป็นระบบและสามารถอนุมานได้
ตรรกะเบื้องหลัง "การกินต่อเนื่องนานทำให้กายเบาสบายและยืดอายุ"
คนโบราณย้ำถึง "การกินต่อเนื่องนานทำให้กายเบาสบาย" ซ้ำแล้วซ้ำเล่า ตรรกะที่ซ่อนอยู่คือ:
ยาชั้นดีมีฤทธิ์สุภาพไม่รุนแรง → สามารถกินได้ในระยะยาว → สะสมวันแล้ววันเล่าในการ "เติมสิ่งที่ขาด ขจัดพิษภัย" → ทำให้อวัยวะทั้งห้าสงบสมดุล เลือดและพลังปราณเต็มเปี่ยม → พลังการฟื้นฟูตนเองของร่างกายเพิ่มขึ้น → แสดงผลเป็น "กายเบาสบาย" "ชะลอวัย" "ไม่อดอยาก" "หูตาสว่างใส"
แท้จริงแล้วนี่คือทัศนะการดูแลสุขภาพเชิงเวชศาสตร์ที่ให้ "การฟื้นฟูการทำงานดั้งเดิมของร่างกาย" เป็นแกนกลาง ไม่ใช่ทัศนะเวชศาสตร์เชิงต่อต้านที่ "ใช้ยาแทนที่การทำงานของร่างกาย"
ส่วนที่สามารถยืนยันได้
ฤทธิ์บำรุงพลังของโสม、หวงฉี、กานเฉา: งานวิจัยสมัยใหม่พบว่าจินเซนโนไซด์ในโสมมีฤทธิ์ต้านความเหนื่อยล้า เสริมภูมิคุ้มกัน ควบคุมการทำงานของระบบประสาทส่วนกลาง ส่วนโพลีแซ็กคาไรด์ในหวงฉีมีฤทธิ์ปรับภูมิคุ้มกันและต้านความเหนื่อยล้า และไกลซีร์ไรซินในกานเฉามีฤทธิ์ต้านการอักเสบ ปกป้องตับ และต้านไวรัส การที่คนโบราณกล่าวว่า "บำรุงอวัยวะทั้งห้า" "เพิ่มพลัง" สอดคล้องในระดับที่น่าพอใจกับฤทธิ์แบบ Adaptogenic ที่สังเกตพบในปัจจุบัน
ฤทธิ์ลดไข้และหยุดอาการท้องเสียของหวงเหลียน: เบอร์เบอรีน (สารในหวงเหลียน) มีฤทธิ์ยับยั้งแบคทีเรียก่อโรคในลำไส้หลายชนิด การที่คนโบราณใช้หวงเหลียนรักษา "ปวดท้องและท้องเสีย" ตรงกับการใช้เบอร์เบอรีนรักษาโรคบิดจากแบคทีเรียในปัจจุบันอย่างไม่รู้ตัว
ฤทธิ์ขับปัสสาวะของเช่อเฉียนจื่อและเจ๋อเซีย: การใช้ "ขับน้ำ" "ระบายน้ำ" ตามตำราโบราณ สอดคล้องกับที่เภสัชวิทยาสมัยใหม่ยืนยันว่าทั้งสองชนิดมีฤทธิ์ขับปัสสาวะจริง
ฤทธิ์ "ทำให้ลมลง" และ "ขจัดความชื้น" ของอี้อี้เหริน: งานวิจัยสมัยใหม่แสดงว่าน้ำมันจากอี้อี้เหรินมีฤทธิ์คลายกล้ามเนื้อเรียบ บรรเทาอาการกล้ามเนื้อหดเกร็ง ซึ่งคำอธิบาย "กล้ามเนื้อตึงเกร็งไม่สามารถงอเหยียดได้" มีความสอดคล้องกันในเรื่องนี้
ฤทธิ์ "บำรุงพลังปอด แก้อาการไอ" ของอู่เว่ยจื่อ: งานวิจัยสมัยใหม่พบว่าสารกลุ่มลิกแนนในอู่เว่ยจื่อมีฤทธิ์ปกป้องตับ ต้านอนุมูลอิสระ และปรับปรุงการทำงานของระบบหายใจ
ส่วนที่ต้องพิจารณาอย่างมีเหตุผล
คำกล่าวเช่น "ยืดอายุเป็นเซียน" "ติดต่อกับเทพเจ้า": เห็นได้ชัดว่ามีสีสันของลัทธิเต๋า เป็นการแสดงออกเชิงวรรณกรรมและอุดมคติของคนโบราณต่อ "การกินต่อเนื่องได้ผล" จนถึงปัจจุบันยังไม่มีเภสัชภัณฑ์ใดได้รับการพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ว่า "เป็นอมตะ" หรือ "กลายเป็นเซียน" ได้
คำศัพท์เช่น "ฆ่าผีวิญญาณร้ายและพิษภัยจากแมลง": คนโบราณถือว่าโรคติดต่อหรือความผิดปกติทางจิตที่อธิบายไม่ได้ในยุคสมัยเป็นฝีมือของ "ผี" "แมลงอาคม" หรือ "วิญญาณชั่วร้าย" แท้จริงแล้วสะท้อนถึงความเข้าใจอย่างง่าย ๆ ของคนโบราณต่อโรคติดเชื้อ และโรคทางจิตเวช ไม่ควรตีความตามตัวอักษร
"ฆ่าพยาธิสามชนิด" "กำจัดโรคแฝงเรื้อรัง": เป็นวิธีการแสดงออกของคนโบราณต่อโรคพยาธิในร่างกายและพิษภัยของโรคแฝงเรื้อรัง ปัจจุบันการแพทย์สมัยใหม่มีความเข้าใจที่แม่นยำกว่า (เช่น พยาธิไส้เดือน พยาธิเข็มหมุด พยาธิตัวตืด เป็นต้น)
ฤทธิ์ต่อระบบประสาทส่วนกลาง เช่น "ทำให้ตาสว่าง หูดี" "ไม่หลงลืม ไม่สับสน": ส่วนใหญ่ขาดการยืนยันทางคลินิกแบบสุ่มและควบคุมด้วยยาหลอกอย่างเคร่งครัด บางส่วนอาจมาจากประสบการณ์สังเกตของคนโบราณ แต่ขนาดตัวอย่างและระยะเวลาสังเกตยังห่างไกลจากมาตรฐานการแพทย์สมัยใหม่
ข้อคิดเห็นและข้อสงสัยที่แตกต่างกันในคำอธิบายของยุคหลัง: เนื้อหาบทนี้รวมถึงการเพิ่มเติมของนักอรรถาธิยายรุ่นหลัง (อู๋ผู、เหล่าหมอ有名、เถาหงจิ่ง ฯลฯ) ซึ่งมีความขัดแย้งเรื่อง "ชื่อเดียวกันแต่วัตถุต่างกัน" (เช่น ตู้รั่ว、หนี่ว์เว่ย、หวยมู่) แสดงให้เห็นว่าเภสัชพฤกษศาสตร์โบราณมีกระบวนการวิวัฒนาการอันยาวนานในการตรวจสอบแหล่งที่มาของสมุนไพร
แม้ยาชั้นดีในบทนี้ถูกจัดเป็น "ของบำรุงที่กินได้นาน" ในจีนโบราณ แต่ไม่เหมาะที่คนสมัยใหม่จะกินเองในระยะยาว อย่างไรก็ตาม จากมาตรฐานและแนวคิดการคัดเลือกยาของคนโบราณ เราสามารถสกัดภูมิปัญญาการดูแลสุขภาพสากลบางประการได้:
"การขจัดความชื้น" คือแกนกลางของแนวคิดกายเบาสบายของคนโบราณ: ยาสมุนไพรชั้นดีจำนวนมากในหมวดพืชมี "ขจัดความชื้น" "บรรเทาอาการชาจากความชื้น" เป็นฤทธิ์หลัก หากเทียบกับชีวิตประจำวัน การออกกำลังกายอย่างเหมาะสม หลีกเลี่ยงการนั่งนิ่งเป็นเวลานาน และลดอาหารมันเย็นและดิบ จะช่วยป้องกันอาการ "อึดอัดจากความชื้น" ซึ่งทำให้เหนื่อยและหนักตัว
ทัศนะการบำรุงแบบ "ค่อยเป็นค่อยไปอย่างอ่อนโยน": คนโบราณกำหนดให้ยาชั้นดี "ต้องกินนานจึงได้ผล" แสดงว่าการปรับปรุงสภาพร่างกายเป็นกระบวนการสะสม คนสมัยใหม่ที่ต้องการ "เห็นผลเร็ว" มักจะได้รับผลเสียมากกว่าผลดีเพราะความรีบเร่ง
ให้ความสำคัญทั้ง "การเติมเต็ม" และ "การทำให้ไหลเวียน": ยาพืชชั้นดีจำนวนมากไม่ใช่เพียง "บำรุง" แต่ยังมีคุณสมบัติ "ขับเคลื่อน" เช่น เช่อเฉียนจื่อขับปัสสาวะ ไฉหู ขับของเก่าสร้างใหม่ หนิวซี ระบายเลือดและพลัง สุขภาพร่างกายไม่เพียงต้องการ "การเติมเต็ม" แต่ยังต้องการ "ความไหลเวียน" ซึ่งก็คือสิ่งที่สมัยใหม่เรียกว่า "การขับสารพิษ" และ "การไหลเวียน"
ปฏิบัติตามธรรมชาติ: ยาบางชนิดมีฤดูเก็บที่ชัดเจน (เช่น หยินเฉิน "เก็บในเดือนห้าและช่วงฤดูใบไม้ร่วง" ดอกเบญจมาศ "เก็บดอกในเดือนเก้า") เตือนให้เราดำเนินชีวิตรับประทานและพักผ่อนให้สอดคล้องกับฤดูกาล
การดูแลจิตใจ: คนโบราณให้ความสำคัญกับการ "ทำให้จิตใจสงบ" "เสริมความมุ่งมั่น" "เพิ่มสติปัญญา" โดยถือว่าความมั่นคงทางจิตใจสำคัญพอ ๆ กับร่างกาย การรักษาอารมณ์ให้ราบเรียบและหลีกเลี่ยงการคิดมากเกินไปในชีวิตประจำวัน ถือเป็น "ยาชั้นดีที่สุด" ในตัวของมันเอง
แนวคิดที่เกี่ยวข้อง 🩺:
อ่านเพิ่มเติม 📖:
เนื้อหานี้อ้างอิงจากตำราแพทย์แผนโบราณคลาสสิกของจีน จัดทำขึ้นเพื่อการเรียนรู้วัฒนธรรมดั้งเดิมและการศึกษาเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำวินิจฉัยทางการแพทย์ คำแนะนำการใช้ยา หรือคำแนะนำการรักษาใด ๆ หากมีอาการผิดปกติโปรดพบแพทย์ทันที