กำลังโหลด...
บทที่ 15 จาก 33
神农本草经
บทนี้เป็นชั้นกลางของหมวดเจิดหยก ในตำราพืชสมุนไพรเสินหนง รวมแร่ธาตุยา 14 ชนิด ฉบับเก่าเคยแบ่งเป็น 16 ข้อ ผู้ตรวจชำระเห็นว่า "เหล็กบริสุทธิ์ เหล็กหลุด เหล็ก" ควรรวมเป็นข้อเดียว ยาชั้นกลางส่วนใหญ่เป็น "ยาขุน" คนโบราณเห็นว่ามีทั้งมีพิษและไม่มีพิษ ต้องพิจารณาใช้ให้เหมาะสม ต่อไปนี้อธิบายเป็นภาษาปากปัจจุบันทีละข้อ
รสขม ฤทธิ์เย็นเล็กน้อย บันทึกโบราณระบุว่าแก้ไข้หนาวร้อนสลับกัน หนูรั่ว (คล้ายต่อมน้ำเหลืองที่คออักเสบ), แผลเรื้อรัง, ฝีหนอง, ริดสีดวง, เนื้อตาย และเชื่อว่าสามารถขับภูตผี ปีศาจ ลมปราณอัปมงคล และพิษแมลงทั้งปวง ยังสามารถต้านอาวุธทั้งห้าที่ทำอันตรายได้ คนโบราณถึงกับกล่าวว่า "กินแล้วกายเบาสำเร็จเป็นเซียน" ซึ่งเป็นคติของสำนักโต๊เซียน ไม่ควรเชื่อ มีอีกชื่อว่าหวงสื่อสื่อ เจริญในหุบเขา
ผู้เชี่ยวชาญเสริม: สยองหวงได้ชื่อเพราะเกิดด้านที่มีแสงแดดของเขา เป็น "ฝ่ายชาย" ในจำพวกสารหนู หนังสือโบราณอ้างถึง《ซีซานจิง》《เป่าผูจื่อ》ว่า ของดีต้องผลิตจากอู่ตู สีแดงเหมือนหงอนไก่ สว่างบริสุทธิ์ หากเป็นสีเหลืองล้วนไม่มีแสงแดง ใช้เป็นยาโรคทั่วไปได้ แต่ไม่คู่ควรเป็น "ยาเซียน"
"หลิ่ว" คือ "硫" รสเปรี้ยว ฤทธิ์อุ่น บันทึกโบราณระบุว่าแก้หญิงอินซื่อ (แผลเปื่อยอวัยวะเพศ), ฝีหนอง, ริดสีดวง, เลือดคั่ง เสริมกระดูกและเอ็น แก้ผมร่วง และเชื่อว่าสามารถ "เปลี่ยนแปลง" ทอง เงิน ทองแดง เหล็กและของวิเศษอื่น ๆ มีข้อความเพิ่มเติมว่าสื่อหลิ่วชิง สื่อหลิ่วไป้ บำรุงตับทำให้ตาสว่าง สื่อหลิ่วเซ่อเกิดที่หุบเขาจ่างเต้า เจริญในหุบเขา
ผู้เชี่ยวชาญเสริม: กำมะถันมีอีกชื่อสื่อหลิ่วหวง แพทย์โบราณเห็นต่างเรื่องพิษ บ้างว่ามีพิษ บ้างว่าไม่มี หรือเกิดที่อี้หยาง เหอซี มีห้าสี เป็นน้ำยาของสารส้ม เมื่อเผามีเปลวสีม่วง เก็บเดือนแปดเก้า คนโบราณใช้แก้เลือดคั่งในสตรี เป็นต้น หนังสือฟานจื่อจี้หราน กล่าวว่าสื่อหลิ่วหวงผลิตจากฮั่นจง บางคนกินแล้วกลับอายุสั้นลง
รสเผ็ด ฤทธิ์ปกติ บันทึกโบราณระบุว่าแก้แผลเรื้อรัง ผมร่วง ตกสะเก็ดคัน ฆ่าแมลงและเหา แก้คันตัว และขับลมปราณอัปมงคล แก้พิษต่าง ๆ คนโบราณกล่าวว่ากินนาน ๆ จะกายเบา อายุยืน ไม่แก่ ไม่อาจเชื่อได้เช่นกัน เจริญในหุบเขา
ผู้เชี่ยวชาญเสริม: ฉือหวงกับสยองหวงเกิดบนเขาเดียวกัน แต่ฉือหวงเกิดด้านร่ม มีทองใต้เขา ไอทองกลั่นตัวเกิดเป็นฉือหวง เก็บได้ไม่จำกัดเวลา
รสเผ็ด ฤทธิ์เย็น บันทึกโบราณระบุว่าแก้หิด ช่องทะลุ ตกสะเก็ด ผมร่วงเป็นปื้น ฆ่าเหาในผิวหนัง ทำให้แท้งบุตร ลดความร้อน แก้พิษทอง เงิน ทองแดง ดีบุก คนโบราณกล่าวว่าเมื่อปรอทหลอมละลายสามารถกลับเป็น丹ได้ กินนาน ๆ เป็นเซียนไม่ตาย คำกล่าวเช่นนี้ต้องวิพากษ์วิจารณ์
ผู้เชี่ยวชาญเสริม: ปรอทมีอีกชื่อก้ง เกิดที่ฝูหลิง ออกจากสารหนูแดง《ซั่วเหวิน》《กว่างหย่า》《หวยหนานจื่อ》และเอกสารโบราณอื่น ๆ ล้วนถือว่าเป็นโลหะเหลวสีขาวที่เกิดจากสารหนูแดง เหวินจื้อตรง ๆ ว่า "ไป้ก้ง คือ ปรอท"
รสเผ็ด ฤทธิ์เย็นเล็กน้อย บันทึกโบราณระบุว่าแก้หวัดจากลมภายนอก ไข้หนาวร้อน กระเพาะอาหารไหลย้อนขึ้น ขวัญผวาไอ ห์ปากแห้ง ปากขม แห้งไหม้ หายใจไม่สะดวก ท้องแข็งเจ็บ คนโบราณเชื่อว่าสามารถขับ "ภูตผีร้าย" และใช้สำหรับการคลอดบุตร บาดแผลจากโลหะ เจริญในหุบเขา
ผู้เชี่ยวชาญเสริม: สือเกามีอีกชื่อซีสื่อ ผลิตที่เขาฉีซาน เขาฉีหลูซาน เขาหลู่เหมิงซาน เป็นต้น เก็บได้ไม่จำกัดเวลา
รสเผ็ด ฤทธิ์เย็น บันทึกโบราณระบุว่าแก้โจวปี้ (ปวดทั่วร่างกาย), ลมชื้น, ปวดข้อถือสิ่งของไม่ได้ อ่อนแรง และลดความร้อนจัด แน่นร้อน และหูหนวก มีอีกชื่อหยวนสื่อ เจริญในหุบเขา
ผู้เชี่ยวชาญเสริม: ฉื่อสื่อมีอีกชื่อฉื่อจุน ฉู่สื่อ เกิดที่เขไท่ซานและด้านร่มเขา:นี้ ที่มีเหล็กจะเกิดด้านแดด คนโบราณรู้มานานแล้วว่ามันดูดเหล็กได้《กวนจื่อ》《ลี่สื่อชิวชิว》《หวยหนานจื่อ》มีบันทึก "ฉื่อสื่อเรียกเหล็ก" "ฉื่อสื่อสามารถดึงเหล็ก"
รสเผ็ด ฤทธิ์เย็น บันทึกโบราณระบุว่าแก้ตัวร้อน ก้อนในท้อง ลมปราณร้าย ผิวเหมือนไฟลวก แน่นร้อน ใช้กินกับน้ำ คนโบราณกล่าวว่ากินนาน ๆ ไม่หิว มีอีกชื่อไป๋สุยสื่อ เจริญในหุบเขา
ผู้เชี่ยวชาญเสริม: หนิงสุยสื่อมีอีกชื่อหานสุยสื่อ หลิงสุยสื่อ คนโบราณ认为是精华ของเกลือ ผลิตที่ฉางอาน หนิงซาน และหันตาน เป็นต้น ฟานจื่อจี้หรานกล่าววาสุยสื่อผลิตจากเหอตง ที่สว่างใสดีที่สุด
รสเค็ม ฤทธิ์อุ่นเล็กน้อย บันทึกโบราณระบุว่าแก้เลือดล้นออกมาขณะมีประจำเดือน ขับเลือดคั่งในมดลูก ก้อนเนื้อ ลมปราชนิดจับ แน่นท้องเจ็บปวดหนาวร้อน เป็นหมัน องคชาตไม่แข็งตัว และบำรุงสิ่งที่พร่อง มีอีกชื่อไป๋สื่อ เจริญในหุบเขา
ผู้เชี่ยวชาญเสริม: หยางฉี่สื่อมีอีกชื่อสื่อเซิง หยางฉี่สื่อ คนโบราณ认为是รากของกลีบเมฆ ผลิตที่เขาฉีซาน เขาหลางหยาหรือเขาฉี่ซาน เก็บได้ไม่จำกัดเวลา
รสเผ็ด ฤทธิ์อุ่น บันทึกโบราณระบุว่าแก้กินแล้วไม่ย่อย ลมปราณจับเป็นก้อน แผลเรื้อรัง ฝีหนอง ช่องทะลุ ริดสีดวง เปิดช่องทั้งเก้า ขับน้ำนม มีอีกชื่อทงสื่อ เจริญในหุบเขา
ผู้เชี่ยวชาญเสริม: ข่งกงนี่เป็นรากของอิน้อ สีเขียวเหลือง เกิดที่เขาหลียงซาน
รสเผ็ด ฤทธิ์อุ่น บันทึกโบราณระบุว่าแก้แผลเน่าเลือดคั่ง ท้องเสียหนาวร้อน หนูรั่ว ก้อนเนื้อ ลมปราณจับ มีอีกชื่อเจียงสื่อ เจริญในหุบเขา ผู้ตรวจชำระเห็นว่าข้อนี้ควรกับข่งกงนี่รวมเป็นข้อเดียว
ผู้เชี่ยวชาญเสริม: อิน้อเป็นรากของหินย้อย เกิดที่เมืองเจ้า ก เขาหลียงซานและทะเลใต้ เก็บได้ไม่จำกัดเวลา
คนโบราณรวมสามอย่างนี้เป็นข้อเดียว
ผู้เชี่ยวชาญเสริม: เหล็กหลุดมีอีกชื่อเหล็กเยวี่ย ใช้ย้อมสีดำได้ แร่เหล็กเกิดที่เขามู่หยางซาน เงี่ยเฉิงหรือซีเฉิง เก็บได้ไม่จำกัดเวลา《ซั่วเหวิน》กล่าวว่าเหล็กเป็น "โลหะดำ" อักษรโบราณเขียน"銕"
รสเผ็ด ฤทธิ์เย็น บันทึกโบราณระบุว่าแก้ตัวร้อน บำรุงกระเพาะคลายร้อน ทำให้ตาสว่าง ขับก้อนเนื้อ กำจัดพยาธิในร่างกาย มีอีกชื่อลี่จื้อสื่อ เจริญในหุบเขา
ผู้เชี่ยวชาญเสริม: หลี่สื่อมีอีกชื่อจีสื่อ รูปทรงคล้ายยิปซัมแต่ลายละเอียดกว่า ผลิตที่ฮั่นจงและเขลู่ซาน เก็บได้ไม่จำกัดเวลา
รสเผ็ด ฤทธิ์เย็น บันทึกโบราณระบุว่าแก้ตัวร้อน มือเท้าเย็น ขับปัสสาวะ เปิดเส้นเลือด ทำให้ตาสว่าง ขับฝ้าตา ปรับสายตา และขับพยาธิ ฆ่าพิษแมลง คนโบราณกล่าวว่ากินนาน ๆ ไม่หิว มีอีกชื่อฟางสื่อ เจริญในหุบเขา
ผู้เชี่ยวชาญเสริม: ฉางสื่อมีอีกชื่อจื้อสื่อ ทู่สื่อ ลวดลายเหมือนฟันม้า เนียน润เหมือนหยก ผลิตที่เขาฉางจื่อซาน เขาไท่ซานและหลินจือ เป็นต้น เก็บได้ไม่จำกัดเวลา
รสเผ็ด ฤทธิ์ปกติ บันทึกโบราณระบุว่าแก้พิษแมลง รวมถึงพิษงู พิษผัก พิษเนื้อและพิษต่าง ๆ และรักษาแผลเรื้อรัง เจริญในหุบเขาลำธาร
ผู้เชี่ยวชาญเสริม: ฟูชิงมีอีกชื่อทุยชิง ทุยสื่อ ผลิตที่อี้โจว เถาหงจิ่งกล่าวว่าในยุคนั้นทั้งตำรายาพื้นบ้านและตำราเซียนไม่ได้ใช้แล้ว คนรุ่นหลังก็ค่อย ๆ ไม่รู้จักยานี้
บทนี้อยู่ในหมวดเจิดหยกชั้นกลางของตำราพืชสมุนไพรเสินหนง สะท้อนการจำแนกและวางตำแหน่งทางคลินิกของยาจากแร่ธาตุในยุคแรก
คุณสมบัติ "ยาขุน" ชั้นกลาง: ตำราพืชสมุนไพรเสินหนงแบ่งยาเป็นสามชั้น บน กลาง ล่าง ยาชั้นกลางส่วนใหญ่เป็น "ยาขุน" ใช้รักษาโรคได้ และมีผลบำรุงหรือปรับสมดุล แต่ "มีพิษหรือไม่มีพิษ ต้องพิจารณาให้เหมาะสม" แร่ธาตุในบทนี้สะท้อนลักษณะนี้: ทั้งยิปซัม ฉางสื่อ ที่ค่อนข้างอ่อนโยน และสยองหวง ฉือหวง ปรอท กำมะถัน ที่มีพิษชัดเจน
กฎของสรรพคุณยาจากแร่: คนโบราณเห็นว่ายาโลหะและหินมักมีฤทธิ์ "หนักแน่นกดประสาท ลดความร้อนขับพิษ อบอุ่นละลายก้อน" เช่น ยิปซัม หนิงสุยสื่อ ฉางสื่อ หลี่สื่อ รสเผ็ดเย็น ใช้แก้ตัวร้อน แน่นร้อน กระหายน้ำ เป็นต้น สยองหวง ฉือหวง กำมะถัน ปรอท ใช้แก้แผลเรื้อรัง หิด เกลื้อน พิษแมลง เป็นต้น หยางฉี่สื่อ ข่งกงนี่ อิน้อ ฤทธิ์อุ่น ใช้แก้อ่อนแอหนาว เย็น ก้อนเนื้อ องคชาตไม่แข็ง เลือดออกผิดปกติ เป็นต้น
แนวคิด "ใช้พิษต้านพิษ" และฆ่าแมลงขับพิษ: สยองหวง ฉือหวง กำมะถัน ปรอท ฟูชิง ถูกใช้ "ฆ่าพิษแมลงทั้งปวง" "ฆ่าแมลงและเหาพิษ" "ฆ่าพิษแมลง" สะท้อนว่าคนโบราณสังเกตเห็นว่าแร่บางชนิดยับยั้งปรสิตผิวหนังและการติดเชื้อที่แผลได้ และเกิดแนวคิด "ใช้พิษต้านพิษ" แต่ไม่เท่ากับการใช้ยาสมัยใหม่อย่างปลอดภัย
จุดเริ่มต้นของแร่วิทยาและเคมีการทำยาในยุคแรก: เอกสารสมุนไพรเก็บรักษาข้อมูลเกี่ยวกับลักษณะ แหล่งผลิต การเตรียม การแยกแยะของแร่ไว้มากมาย เช่น สยองหวง "สีแดงเหมือนหงอนไก่" ดีที่สุด ฉื่อสื่อดูดเหล็กได้ ปรอท "หลอมแล้วกลับเป็น丹" กำมะถัน "เผามีเปลวสีม่วง" เหล็กหลุดย้อมดำได้ สะท้อนความเข้าใจเบื้องต้นเกี่ยวกับคุณสมบัติทางกายภาพและเคมีของแร่
สยองหวง ฉือหวง: มีสารหนูซัลไฟด์เป็นหลัก งานวิจัยสมัยใหม่แสดงว่ามีฤทธิ์ฆ่าแมลง ต้านเชื้อราได้ แต่สารหนูมีพิษ โดยเฉพาะการกินหรือใช้ต่อเนื่องอาจทำให้เป็นพิษสารหนู ทำลายตับ ไต ประสาทและเลือด ข้อความ "กินแล้วกายเบาเป็นเซียน" ในหนังสือโบราณไม่น่าเชื่อถือ
กำมะถัน: กำมะถันธรรมชาติฆ่าแมลง ต้านแบคทีเรีย ใช้ภายนอกรักษาโรคผิวหนังบางชนิดได้ แต่การกินมีพิษพอสมควร โดยเฉพาะกำมะถันธรรมชาติที่ไม่ได้แปรรูป อาจมีสิ่งเจือปน ปัจจุบันไม่ค่อย useกิน
ปรอท: คือสารปรอท โลหะหนักพิษรุนแรง แพทย์แผนปัจจุบันห้ามกินปรอทและสารประกอบโดยเด็ดขาด ข้อความ "กินนาน ๆ เป็นเซียนไม่ตาย" เป็นข้อจำกัดทางประวัติศาสตร์ที่ชัดเจน ประวัติศาสตร์มีผู้กินปรอทและยาเม็ดแร่ตายมากมาย
ยิปซัม: ส่วนประกอบหลักคือแคลเซียมซัลเฟตมีน้ำ เภสัชวิทยาสมัยใหม่เห็นว่าฤทธิ์ลดไข้อาจเกี่ยวกับแคลเซียมไอออนและธาตุอาหาร ร ใช้ภายนอกมีฤทธิ์สมานแผล ห้ามเลือด ยิปซัมยังเป็นยาลดความร้อนที่ใช้บ่อยในแพทย์แผนจีน แต่ต้อง ใช้ภายใต้คำแนะนำของแพทย์ ไม่ควรกินขนาดใหญ่เอง
ฉื่อสื่อ: ส่วนประกอบหลักคือเฟร์ริกออกไซด์ มีแม่เหล็ก งานวิจัยสมัยใหม่ชี้ว่าเหล็กอาจช่วยผู้ป่วยโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กที่มีหูอื้อ วิงเวียน แตฤทธิ์ "กดประสาท บำรุงตา หู ควบคุมลมหายใจ" ยังขาดหลักฐานคุณภาพสูง ส่วนประกอบเหล็กต้องผ่านการแปรรูปอย่างถูกวิธี
หยางฉี่สื่อ: เป็นแร่ซิลิเกต ใช้ในตำราโบราณเพื่อบำรุงไต เสริมสมรรถภาพ สรรพคุณ "เสริมสมรรถภาพ" ยังขาดหลักฐานน่าเชื่อถือ และหยางฉี่สื่อบางชนิดอาจมีเส้นใยแอสเบสตอส เสี่ยงต่อสุขภาพ ไม่ควรกินเอง
ข่งกงนี่ อิน้อ หนิงสุยสื่อ ฉางสื่อ หลี่สื่อ: ส่วนใหญ่เป็นแร่แคลเซียมคาร์บอเนต แคลเซียมซัลเฟต ซัลเฟต ค่อนข้างอ่อนโยน แต่การกล่าว "กินนาน ไม่หิว" "กายเบาอายุยืน" เป็นการกล่าวเกินจริง ไม่ควรใช้เป็นพื้นฐานการใช้สมัยใหม่
เหล็กบริสุทธิ์ เหล็กหลุด: เหล็กหลุดคือเศษเหล็กที่ตกจากการตีเหล็ก ส่วนใหญ่เป็นเฟร์ริกออกไซด์ แพทย์แผนจีนบางครั้งใช้เหล็กหลุดดิบรักษาใจสั่น นอนไม่หลับ ด้วย concept "หนักแน่นสงบจิต" แต่ยังเป็นทฤษฎีดั้งเดิม ต้องศึกษาเพิ่มเติม
การตีความ "殺精物 惡鬼 邪氣": สำนวนเหล่านี้ควรเข้าใจเป็นอุปมาของโรคติดเชื้อเฉียบพลัน ไข้สูงเพ้อคลั่ง อาการทางจิตหรือโรคที่ไม่ทราบสาเหตุ ไม่ใช่มีภูตผีจริง ผู้อ่านสมัยใหม่ควรใช้เหตุผล ไม่ต้องงมงาย
ระวังแนวคิด "ยาวิเศษ": บทนี้หลายแห่งกล่าวถึง "กินนาน กายเบา" "เป็นเซียนไม่ตาย" ประวัติศาสตร์แฟชั่นกินแร่ทำให้เกิดพิษจำนวนมาก ในการดูแลสุขภาพสมัยใหม่ อย่าเชื่อคำโฆษณาผลิตภัณฑ์เสริมอาหารจากแร่หรือ "ยาเม็ดโบราณ" โดยเฉพาะที่มีปรอท สารหนู ตะกั่ว กำมะถัน ความเสี่ยงสูงมาก
ใส่ใจสิ่งแวดล้อมและการป้องกันผิว: คนโบราณใช้สยองหวง กำมะถัน รักษาโรคผิวหนังและแมลงกัด suggests ว่าควรดูแลที่อยู่อาศัยให้แห้งโปร่ง สะอาดผิว ลดปัจจัยภายนอกเช่นแมลงกัด กลากเกลื้อน แผลเปื่อย
กินพอเหมาะ อารมณ์สงบ: ยาบางชนิดรักษา "กินแล้วไม่ย่อย" "ก้อนในท้อง" "แน่นร้อน" ชี้ให้คนสมัยใหม่กินเป็นเวลา หลีกเลี่ยงการกินเกิน และเรียนรู้ผ่อนคลายความวิตกกังวล ความร้อนรน รักษาสภาพอารมณ์สงบ
มองการบำรุงอย่างมีเหตุผล: หยางฉี่สื่อ ข่งกงนี่ ถูกใช้ "เติมสิ่งที่พร่อง" แต่คนสมัยใหม่ไม่ควรตาบอดต้องการบำรุงให้ร้อนแรง โภชนาการสมดุล ออกกำลังกายพอเหมาะ นอนเป็นเวลา ปลอดภัยและมีประสิทธิภาพกว่าการพึ่ง "ของบำรุง" จากแร่
แนวคิดที่เชื่อมโยง: วิธีแบ่งสามชั้น ขุน- ministerial- assistant- guide สี่ธรรมชาติห้ารส ยาแร่ "หนักแน่นสงบจิต" "ใช้พิษต้านพิษ" การเล่นแร่แปรธาตุและแฟชั่นกินแร่ ความสัมพันธ์การถลุงสารหนูแดงกับปรอท แม่เหล็กดูดเหล็กกับความเข้าใจฟิสิกส์โบราณ
อ่านเพิ่มเติม: 《เสินหนงเปินเฉ่ากิ่ง·ซวี่ลู่》《เป่าผูจื่อ·เซียนยา》《เปินเฉ่ากังมู่·สือปู้》《 HuangDi เน่ยจิง》บทเกี่ยวกับไข้ร้อน โรคปวดตามข้อ ฝีหนอง อาการบ้าคลั่ง
คำแนะนำปู้กวา: เนื้อหานี้อ้างอิงจากตำราคลาสสิกแพทย์แผนจีน มีไว้เพื่อการเรียนรู้วัฒนธรรมดั้งเดิมเท่านั้น ไม่ถือเป็นการวินิจฉัย การใช้ยา หรือคำแนะนำรักษา หากไม่สบายควรไปพบแพทย์ทันที