กำลังโหลด...
บทที่ 25 จาก 33
神农本草经
คำแปลโดยรวมของบทนี้
บทนี้รวบรวมตำรับยาจำพวกแร่ธาตุ 9 ชนิดในหมวด "หยกและแร่ ชั้นล่าง" จากพระคัมภีร์เสินหนงเปิ่นเฉ่า คนโบราณแบ่งยาออกเป็นสามชั้น คือชั้นบน ชั้นกลาง และชั้นล่าง ยาชั้นล่างส่วนใหญ่มีรสและฤทธิ์ที่รุนแรง มักใช้เพื่อขับพิษ มีพิษ หรือไม่เหมาะที่จะรับประทานต่อเนื่องยาวนาน รายละเอียดแต่ละชนิดจะอธิบายเป็นภาษาปัจจุบันดังต่อไปนี้
ปูนขาว (สรรพคุณ) รสเผ็ด ลักษณะอุ่น คนโบราณเชื่อว่ามันใช้รักษา ฝีหนอง แผลเรื้อรัง กลากเกลื้อนคัน โรคผิวหนังเนื่องจากความร้อน แผลร้าย โรคเรื้อน (คล้ายโรคเรื้อนชนิดทำลายผิวหนัง) เนื้อตาย หนังตา-คิ้วหลุดร่วง ใช้ฆ่าพยาธิในริดสีดวง ขจัดไฝดำและเนื้องอกบนผิวหนัง มีอีกชื่อว่า "อี้ท่าง" (惡痬) ขึ้นในหุบเขา ต่อมาผู้เขียน注释เสริมว่า มีอีกชื่อว่า "ซีช่าง" (希痬) ผลิตในเขาจงซาน ผู้ตรวจทานสงสัยว่า "เอี๊ยบฮุ้ย" (惡灰) อาจเดิมทีเป็นคำว่า "客家灰" (垩灰) ซึ่งเกี่ยวกับความต่างของเสียงอ่าน
หินอี้อู้ (礜石) รสเผ็ด ลักษณะร้อนจัด คนโบราณเชื่อว่ามันใช้รักษา อาการหนาวสั่นและไข้ ต่อมน้ำเหลืองอักเสบเรื้อรังเป็นรูทะลุ แผลเน่าเปื่อย เนื้อตาย โรคลมชา โรคชาตามข้อ ก้อนแข็งในท้อง มีอีกชื่อว่า "เช็งฮุ้นเส็ก" (青分石) "ลิปจี้เส็ก" (立制石) "กู้เอี๊ยงเซ็ก" (固羊石). คัมภีร์หยู่หลาน (御览) อ้างว่า สามารถกำจัดความร้อน และฆ่าสัตว์ทั้งปวง 產于หุบเขา อู๋ผูกล่าวว่า หินปายขาว มีอีกชื่อเรียกว่า "สู่ฉ่าง" (鼠鄉); เสินหนง และ ฉีป๋อ เห็นว่า รส ‘ซิน’ (เผ็ด) มีพิษ, ถงจี เห็นว่ามีพิษ, หวงตี้ เห็นว่า รสหวาน มีพิษ. หลี่ซือ กล่าวว่า บางครั้งผลิตที่ วีซิง บางครั้งผลิตที่ เส้าซื่อ เก็บในเดือนสิบสอง ผู้เขียน注释ยุคหลัง เพิ่มเติมชื่ออื่นๆ เช่น ไท้เป๋ (太白), เจ๋อหนี่ (澤乳), เกียนเอี๊ยบ (食盐) และอ้างถึงคำอธิบายใน ตื่อหยัง (说文) และ ซีซานเก็ง (西山经) ว่าเป็นหินมีพิษจากฮานต๋ง ใช้วางยาเบื่อหนูได้ คนโบราณเชื่อว่าฤทธิ์ "เบื่อหนู" ของมัน เกี่ยวข้องกับการรักษา "鼠瘘" (ต่อมน้ำเหลืองอักเสบเรื้อรัง) thereof. ⚠️ หินชนิดนี้ประกอบด้วยสารหนู เป็นพิษร้ายแรง ห้ามรับประทานโดยเด็ดขาด.
ชาดเหลือง (铅丹) รสเผ็ด ลักษณะเย็นเล็กน้อย คนโบราณเชื่อว่ามันใช้รักษา อาการ กระเพาะอาหารและลมปราณไหลย้อนขึ้น ทำให้คลื่นไส้ อาเจียน อาการชักจากความตกใจ โรคลมบ้าหมู บ้า และยังใช้ลดความร้อน ทำให้ลมปราณไหลลง และเชื่อกันว่าหากผ่านการปรุง (เผา) จะกลับเป็น "เก้ากวง" (九光 – แสงเก้าชนิด ซึ่งเป็นแนวคิดทางเต๋า) ได้ และมีข้อความอีกว่า "หากรับประทานต่อเนื่องจะทำให้รู้แจ้งเห็นจริง (通神明)" คัมภีร์หยู่หลาน (御览) กล่าวด้วยซ้ำว่า "รับประทานเนิ่นนานกลายเป็นเซียน" 產于ที่ราบและแหล่งน้ำใหญ่ มีอีกชื่อว่า "เฉียนฮั๊ว" (铅华) 產于 แคว้นสู (เสฉวน) เต๋าจินชิง กล่าวว่า คือ ชาดเหลืองที่ทำโดยการเผาตะกั่วทุกวันนี้ ⚠️ ชาดเหลืองประกอบด้วยตะกั่ว มีพิษ คำกล่าวที่ว่า "รับประทานต่อเนื่องกลายเป็นเซียน" เป็นข้อจำกัดทางประวัติศาสตร์ ไม่ควรเชื่อถือ
ผงตะกั่ว(粉锡, รวมกับ กระบอกกระจกดีบุก锡镜鼻)
รสเผ็ด ลักษณะเย็น คนโบราณเชื่อว่ามันใช้รักษา "ฟกซือ" (伏尸 – ชื่อโรคโบราณ คล้ายกาฬโรคหรือเหลือเชื่อว่าเป็นหนอนที่ซ่อนอยู่ลึก) และ พิษจากแมลงกัดต่อย และสามารถฆ่า "ซานฉง" (三虫 – พยาธิชนิดต่างๆในร่างกาย) ได้ อีกชื่อคือ "จี่ซี" (解锡 - แร่ดีบุก). ฉบับโบราณมีอีกหมวดหนึ่งคือ "锡镜鼻" (ตุ้มดีบุก) ถูกนำมารวมไว้ในบทนี้: ใช้รักษา ประจำเดือนไม่มา ในสตรี เนื่องจากเลือดคั่ง (癥瘕 – ก้อนในท้อง), ก้อนเนื้อในช่องท้อง, กระเพาะอาหารและลำไส้พูดพล่อยไม่ได้ (伏肠?) เป็นหมัน. 產于หุบเขา 產于 กุ้ยเอี๊ยง. ⚠️ แร่จำพวกตะกั่วและดีบุกนี้มีพิษ ไม่ควรใช้เอง
ออกไซด์เหล็กแดง (代赭)
รสขม ลักษณะเย็น คนโบราณเชื่อว่ามันใช้รักษา "鬼注" (ชื่อโรคโบราณ คล้ายโรคติดเชื้อที่ทำให้ร่างกายทรุดโทรม), ลมชั่วร้าย (贼风), พิษของแมลง (蛊毒), และยังเชื่อว่าสามารถฆ่าภูติผีปีศาจที่ชั่วร้าย, กำจัดลมปราณพิษภายในท้อง และรักษา ตกขาวผิดปกติ เลือดออกผิดปกติของสตรีประจำเดือนมาไม่หยุด (崩漏). อีกชื่อหนึ่งคือ "ซูเอี๊ยบ" (須丸). 產于 ฉี กั๋ว. สีแดงเหมือนหวีไก่, มีความมันวาวและสามารถย้อมเล็บมือได้ไม่จืดจาง คือเกรดที่ดี สามารถเก็บได้ทุกฤดูกาล. นี้คือ แร่จำพวก hematite
เกลือหิน หรือ เกลือสินเธาว์ (戎盐, รวมกับ เกลือเม็ดใหญ่ และ เกลือจากน้ำเกลือเข้มข้น卤盐)
岩盐 (เกลือหิน): ทำให้ตาสว่าง รักษาอาการปวดตา เพิ่มพลัง เสริมกล้ามเนื้อและกระดูก แก้พิษและแมลง
大盐 (เกลือแกง): ทำให้อาเจียน
卤盐 (เกลือจากบ่อเกลือ): รสขม ลักษณะเย็น และใช้รักษาไข้สูง กระหายน้ำอย่างรุนแรง กระสับกระส่าย ขับของเสียและพิษ เมามัน และทำให้ผิวเนียนนุ่ม
เกลือประเภทนี้เกิดขึ้นในบึงและหนองน้ำ (池泽). ในฉบับโบราณ แยก戎盐、大盐、卤盐 ออกเป็นสามประเภท แต่ในบทนี้รวมเป็นหนึ่ง เช่นเดียวกับ เกลือแกง, หินเกลือ และเกลือจากน้ำเกลือ
ดินขาว (白垩)
รสขม ลักษณะอุ่น คนโบราณเชื่อว่ามันใช้รักษา อาการ เป็นไข้และหนาวสั่นในสตรี, มดลูก, เลือดคั่งในท้อง (癥瘕), ตาปิดไม่เห็น, ก้อนแข็ง (积聚). ชั้นใต้หุบเขา อีกชื่อหนึ่งคือ "ไป๋เสี้ยน" (白善) 產于 ฮานต๋าน. นี่คือ ดินประเภทหนึ่ง
เถ้าฤดูหนาว (冬灰)
รสเผ็ด ลักษณะอุ่นเล็กน้อย ใช้รักษาจุดดำบนผิวหนัง (黑子) กำจัด หูด เนื้องอก แผลเน่าเรื้อรัง โรคคุดทะราดคัน 產于ที่ราบและแหล่งน้ำนิ่ง น่าจะเป็นเถ้าจากการเผาพืช
แร่เขียว (หยกเขียว?) หรือ คอปเปอร์คาร์บอเนต(青琅玕)
รสเผ็ด ลักษณะเย็นหรือกลางๆ ใช้รักษาคันตามตัว แผลไฟไหม้ แผลไฟลวก แผลฝีหนอง คุดทะราดคัน เนื้อตาย อีกชื่อหนึ่งคือ "เส็กจู" (石珠) 產于ที่ราบลุ่มแม่น้ำและหนองบึง 產于 แคว้นสู (เสฉวน) อรรถาธิบายกล่าวอ้างถึง แผนที่อวี้ก้ง (禹贡) ฯลฯ มีความเห็นว่า หยกเขียวนั้น คล้ายกับชนิดของไข่มุกแร่ธาตุ
ในท้ายที่สุด ตามรายการของต้นฉบับเดิม แร่และหยก ชั้นล่าง ทั้งหมดเก้าชนิด ในฉบับเก่าแบ่งเป็น 12 ชนิด ได้แก่ ผงสีฟ้า (ตะกั่วขาว?) กระบอกกระจกดีบุกถูกแยกเป็นสอง, และหินเกลือชนิดต่างๆ เกลือแกง และเกลือบ่อ ถูกแยกเป็นสาม เมื่อจำแนกอย่างถูกต้อง ควรจะรวมบางอย่างเข้าด้วยกัน เป็นเก้าชนิด.
ตำแหน่งของยาชั้นล่าง: ใช้แก้ไข้ มีพิษ ไม่ควรทานต่อเนื่อง
พระคัมภีร์เสินหนงเปิ่นเฉ่า แบ่งยาออกเป็น สามชั้น ชั้นบน ชั้นกลาง ชั้นล่าง ในหมวดหยกและแร่ ชั้นล่าง ส่วนใหญ่เป็นแร่ธาตุ ซึ่งมักมีรสจัด ฤทธิ์ร้อนหรือเย็นจัด และมักมีพิษ คนโบราณมองว่า ยาชั้นล่าง "ใช้รักษาโรค มักมีพิษ ไม่ควรรับประทานเป็นเวลานาน" สะท้อนแนวคิดการรักษาด้วยพิษเพื่อกำจัดสิ่งชั่วร้ายและความเจ็บป่วย ตามหลักที่ว่าใช้พิษแรงรักษาโรค ควรหยุดเมื่อโรคทุเลาลง (เช่น 用了十成แรง ให้หยุดเมื่อหายหกส่วน)
แนวโน้มการออกฤทธิ์หลักของแร่ธาตุชั้นนี้
การใช้รักษาโรคในบทนี้ส่วนใหญ่ มุ่งเน้นไปที่ ฝีหนอง แผลเรื้อรัง กลากเกลื้อน เนื้อเน่าตาย พิษจากแมลง/หนอน ก้อนแข็งในท้อง อาการคลุ้มคลั่งกระสับกระส่าย ตกขาว เจ็บท้อง และโรคผิวหนัง ศัลยกรรม ความคิดทางวิชาการคือ:
"พิษ" ถูกมองว่าเป็นคุณสมบัติอย่างหนึ่งของยาในความคิดโบราณ
คนโบราณไม่ได้ปฏิเสธความเป็นพิษโดยสิ้นเชิง แต่เน้นถึงปริมาณ การแปรรูป (เช่นการปรุงยา) จับคู่กับสมุนไพร และหลัก "หยุดเมื่อโรคดีขึ้น" แต่เนื่องจากข้อจำกัดในยุคสมัย ความเข้าใจเกี่ยวกับความเป็นพิษสะสมของแร่ธาตุ โดยเฉพาะสารหนู ตะกั่ว ทองแดง ยังไม่ดีพอ
ส่วนประกอบทางเคมีค่อนข้างชัดเจน จึงมีความเสี่ยง
ประสบการณ์โบราณต้องพิจารณาอย่างมีเหตุผล
การใช้ปูนขาว ขี้เถ้า กำจัดหูด จุดด่างดำนั้น ใช้คุณสมบัติเป็นด่างกัดกร่อน ซึ่งแนวคิดบางอย่างสอดคล้องกับการรักษาผิวหนังในปัจจุบัน บางทีหินเหลือง (ยำ) ที่ใช้ห้ามเลือดหรือตกขาวผิดปกติ ก็เป็นไปได้ว่ากลไกทางกายภาพ (เช่น อาจมีฤทธิ์ฝาดสมาน/เติมธาตุเหล็กเสริม) แต่เราไม่สามารถนำประสบการณ์เหล่านี้มาใช้เป็นยาแผนปัจจุบันได้โดยตรง ควรคิดอย่างมีเหตุผลโดยไม่ยึดติดตัวหนังสือโบราณเกินไป
ต้องเข้าใจข้อจำกัดทางประวัติศาสตร์ของ ตำรา อย่างชัดเจน
ข้อความ เช่น "กินต่อเนื่องแล้วทำให้หายจากพวกปีศาจหรือเป็นเซียน" นั้นชัดเจนว่าเป็นข้อจำกัดของยุคสมัย โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ที่เกี่ยว ชาดเหลือง สารหนู ฯลฯ ที่กินต่อเนื่องกันจะทำให้เกิดพิษร้ายแรงถึงตายได้ คำว่า "ฆ่าปีศาจร้าย" "ก็อบลิน" "พิษแมลง (蛊มากมัว)” เหล่านั้นเป็นเพียงการอธิบายปรากฏการณ์ โรคติดต่อ พยาธิ หรือความผิดปกติทางจิตเวชแทนที่จะเป็นเช่นนั้น
มาตรฐานความปลอดภัยขั้นพื้นฐาน
หินสารหนู, ชาดเหลือง, ผงเปลือกหอยหรือแร่ที่มีสารตะกั่ว-สารหนู-ทองแดง การนำมารับประทานเพื่อ "บำรุง" หรือ "เป็นเซียน" จึงไม่ใช่เรื่องที่ควรทำในยุคปัจจุบันแล้ว และแม้จะใช้ภายนอกก็ควรอยู่ภายใต้การดูแลจากแพทย์แผนปัจจุบันหรือผู้เชี่ยวชาญและถูกกฎหมายเท่านั้น ไม่ควรนำมาปรุงใช้เอง
แนวคิดที่เกี่ยวข้อง
อ่านเพิ่มเติม
ข้อความนี้ตั้งอยู่บนพื้นฐานของหนังสือแพทย์แผนโบราณคลาสสิก มีไว้เพื่อการศึกษาวัฒนธรรมดั้งเดิมและการศึกษาค้นคว้าเท่านั้น ไม่ถือเป็นการวินิจฉัยทางการแพทย์ การจ่ายยา หรือคำแนะนำในการรักษาแต่ประการใด หากรู้สึกไม่สบาย โปรดไปพบแพทย์ทันที — ขอแสดงความนับถือ "ปูกวา" (卜瓜)