บทที่ 69 จาก 134
五行大义
คำแปลโดยรวม
เบญจธรรมคือ 仁 (เหริน-เมตตา), 义 (อี้-ความถูกต้อง), 礼 (หลี่-จารีต), 智 (จื้อ-ปัญญา), 信 (ซิ่น-ความสัตย์) ซึ่งเป็นหลักศีลธรรมพื้นฐานห้าประการ หลักเหล่านี้ต้องปฏิบัติอย่างยาวนาน ไม่ขาดตก therefore เรียกว่า "ฉาง" (常-ธรรมดา/ยั่งยืน) หรือเรียกอีกชื่อว่า "อู่เต๋อ" (五德-คุณธรรมห้าประการ) เพราะปฏิบัติอย่างต่อเนื่องจะสร้างคุณความดีแก่บุคคล เบญจธรรมสัมพันธ์กับเบญจธาตุ (五行-อู๋สิง) ดังนี้: ไม้สอดคล้องกับเมตตา ทองสอดคล้องกับความถูกต้อง ไฟสอดคล้องกับจารีต น้ำสอดคล้องกับความสัตย์ (ตามคำกล่าวของเจิ้งเสวียน ฯลฯ) และดินสอดคล้องกับปัญญา แต่นักปราชญ์ เช่น เหมากง และ จิงฝาง เห็นว่าดินสอดคล้องกับความสัตย์ ส่วนน้ำสอดคล้องกับปัญญา ในสมัยฮั่น คัมภีร์《ฮั่นซู เทียนเหวินจื้อ》(汉书·天文志) ได้เชื่อมโยงเบญจธรรมกับดาวเคราะห์ห้าดวงและกิจห้าประการ (五事-อู่ซื่อ: กิริยาท่าทาง, วาจา, การมองเห็น, การได้ยิน, ความคิด) ดังนี้: ดาวปี (岁星-ไม้) ครองเมตตาและกิริยาท่าทาง, ดาวอังคาร (荧惑-ไฟ) ครองจารีตและการมองเห็น, ดาวศุกร์ (太白-ทอง) ครองความถูกต้องและวาจา, ดาวพุธ (辰星-น้ำ) ครองปัญญาและการได้ยิน, ดาวเสาร์ (镇星-ดิน) ครองความสัตย์และความคิด สาระของเบญจธรรมคือ: เมตตายึดความสงสารเป็นพื้นฐาน ใช้ความรักกว้างขวางเป็นกิจ; จารีตยึดความแตกต่างเป็นพื้นฐาน ใช้การปฏิบัติเป็นกิจ; ปัญญายึดการแยกแยะเป็นพื้นฐาน ใช้ความหยั่งรู้เป็นกิจ; ความถูกต้องยึดความเหมาะสมเป็นพื้นฐาน ใช้การตัดสินเป็นกิจ; ความสัตย์ยึดความจริงใจเป็นพื้นฐาน ใช้การจริงจังเป็นกิจ ลักษณะของเบญจธาตุสอดคล้องอย่างยิ่งกับเบญจธรรม: การแผ่คลุมและเติบโตของไม้สะท้อนการเผื่อแผ่ของเมตตา, การขจัดความมืดของไฟสะท้อนการแยกแยะของจารีต, การไหลเวียนหล่อเลี้ยงของน้ำสะท้อนความชัดเจนของปัญญา, ความแข็งคมของทองสะท้อนการตัดสินของความถูกต้อง, การรองรับและส่งเสริมของดินสะท้อนความไว้ใจได้ของความสัตย์ เบญจธรรมยังสัมพันธ์กับคัมภีร์ห้าเล่ม (五经-อู่จิง): 《易》(อี้-การเปลี่ยนแปลง) สอดคล้องกับเมตตาทิศตะวันออก (สร้างสรรค์สรรพสิ่ง, ดำรงต่อเนื่อง), 《礼》(หลี่-จารีต) สอดคล้องกับจารีตทิศใต้ (กำหนดระเบียบ, ส่องสว่างสรรพสิ่ง), 《春秋》(ชุนชิว-ฤดูใบไม้ผลิฤดูใบไม้ร่วง) สอดคล้องกับความถูกต้องทิศตะวันตก (ชมเชยตำหนิ得失, ตัดสินถูกผิด), 《诗》(ซือ-บทร้อยกรอง) สอดคล้องกับปัญญาทิศเหนือ (ซึมซาบจิตใจคน, หล่อเลี้ยงอย่างเงียบงัน), 《尚书》(ซ่างซู-ประวัติศาสตร์บันทึก) สอดคล้องกับความสัตย์ศูนย์กลาง (สืบทอดคำสาบาน, น่าเชื่อถือพึ่งพาได้) 「จิง」(经-คัมภีร์) หมายถึง "ฉางฝ่า" (常法-ธรรมอันยั่งยืน) เบญจธรรมชัดเจนผ่านคัมภีร์ห้าเล่ม แม้แต่ละเล่มเน้นด้านหนึ่ง แต่แท้จริงแล้วเชื่อมโยงถึงกัน
เบญจธรรม (เมตตา, ความถูกต้อง, จารีต, ปัญญา, ความสัตย์) เป็นจริยธรรมหลักของลัทธิขงจื๊อ ซึ่งสัมพันธ์กับเบญจธาตุ (ไม้, ทอง, ไฟ, น้ำ, ดิน) และคัมภีร์ห้าเล่ม (《易》, 《礼》, 《春秋》, 《诗》, 《尚书》) อย่างเป็นระบบ สะท้อนแนวคิดปรัชญาที่ว่ามนุษย์กับธรรมชาติเป็นหนึ่งเดียวกัน (天人合一) การบำเพ็ญศีลธรรมต้องสอดคล้องกับกฎธรรมชาติ หากขาดคุณธรรมใดจะรบกวนธาตุที่สอดคล้องนั้น อาจนำมาซึ่งความไม่สมดุลในธรรมชาติหรือในสังคม
การผูกเบญจธรรมกับเบญจธาตุไม่ใช่การเปรียบเทียบเชิงกลไก แต่เผยให้เห็นความสอดคล้องลึกซึ้งระหว่างศีลธรรมและกฎธรรมชาติ: ความดีในธรรมชาติของมนุษย์มีโครงสร้างเดียวกันกับระเบียบจักรวาล ข้อขัดแย้งระหว่างสำนักเจิ้งเสวียน (ดิน=ปัญญา) และจิงฝาง (ดิน=ความสัตย์) สะท้อนความแตกต่างในสาระของ "ซิ่น" (ความสัตย์) อย่างแท้จริงว่าเป็นการรับรู้ความจริงในเชิงปัญญา (ดิน→ปัญญา) หรือการรักษาคำมั่นสัญญาในเชิงพฤติกรรม (ดิน→ความสัตย์) ซึ่งการตีความหลากหลายนี้ชี้ให้เห็นถึงความเปิดกว้างและความเป็นวิภาษวิธีของระบบวัฒนธรรมดั้งเดิม
หมายเหตุ: ต้นฉบับไม่มีตัวอย่างกรณี的具体八字 จึงไม่จำเป็นต้องใส่标签คำสั่ง. หากพบกรณีดวงชะตา (เช่น "乾造/坤造 + 干支") จะเพิ่ม标签〈Component〉ตามระเบียบเพื่อการวิเคราะห์.
