กำลังโหลด...
บทที่ 1 จาก 78
黄帝内经·素问
ความหมายโดยรวม
บทนี้คือ "ซู่เว่ย: บทว่าด้วยความบริสุทธิ์ดั้งเดิมของยุคโบราณ เล่มที่ ๑"
ในอดีตกาล พระเจ้าฮวงตี้ (จักรพรรดิเหลือง) ทรงมีสติปัญญาอันวิเศษตั้งแต่กำเนิด ทรงพูดจาฉะฉานในวัยเยาว์ ทรงมีไหวพริบว่องไวในวัยหนุ่ม ทรงเจริญวัยด้วยความซื่อสัตย์และเฉลียวฉลาด ทรงขึ้นครองราชย์เมื่อเจริญวัย พระองค์ตรัสถาม岐伯 (อาจารย์แพทย์ในตำนาน) ว่า ข้าพเจ้าได้ยินว่า คนในยุคโบราณอันไกลโพ้น มีอายุยืนได้ถึงร้อยปีขึ้นไป และยังทรงพลังไม่แสดงความชรา ปัจจุบัน คนอายุพอถึงห้าสิบปี การเคลื่อนไหวก็เริ่มชราแล้ว นี่เป็นเพราะสภาพยุคสมัยแตกต่างกัน หรือเพราะผู้คนละเมิดหนทางแห่งการบำรุงชีวิตด้วยตนเองหรือ?
岐伯ทูลตอบว่า คนโบราณผู้เข้าใจหนทางแห่งการบำรุงชีวิตนั้น ประพฤติตนตามกฎแห่งการเปลี่ยนแปลงของหยินหยาง (ธาตุคู่ตรงข้าม) ในธรรมชาติ ปรองดองค์ประกอบแห่งการบำรุงชีวิตต่างๆ (ที่เรียกว่า "เลขศิลป์") บริโภคอาหารอย่างมีประมาณ ใช้ชีวิตอย่างมีระเบียบแบบแผน ไม่ทำงานหนักเกินควร ดังนั้น ร่างกายและจิตใจจึงสามารถประสานสอดคล้องเป็นหนึ่งเดียว ดำรงชีวิตจนครบกำหนดอายุขัยตามธรรมชาติ มีอายุถึงร้อยปีจึงจากโลกนี้ไป คนปัจจุบันมิได้เป็นเช่นนั้น พวกเขาดื่มสุราราวกับเป็นน้ำ ดำเนินชีวิตที่ผิดปกติราวกับเป็นเรื่องธรรมดา หลังดื่มสุรามีเพศสัมพันธ์ ทำให้精气 (พลังชีวิต) หมดสิ้นไปเพราะความหมกมุ่นในกาม ทำให้真气 (พลังบริสุทธิ์) สลายไปเพราะการพร่ำเพรื่อ ไม่รู้จักรักษาความเต็มเปี่ยมของ精气 ไม่ปรับจิตใจให้สงบตามเวลา คิดเพียงแค่ความสุขสบายใจชั่วขณะ ฝ่าฝืนความสุขที่แท้จริงของชีวิต การใช้ชีวิตไม่มีระเบียบ ดังนั้น จึงแก่ก่อนวัยประมาณห้าสิบปี
ปราชญ์ในยุคโบราณสั่งสอนประชาชนว่า เมื่อเผชิญกับ "虚邪贼风" (ปัจจัยก่อโรคจากภายนอก) ควรหลบเลี่ยงอย่างเหมาะสม ภายในจิตใจรักษาความสงบนิ่ง ไร้ความปรารถนา ("恬淡虚无") แล้ว真气จะไหลเวียนไปตามครรลอง จิตใจตั้งมั่นไม่ฟุ้งซ่าน โรคจะมาจากที่ใดเล่า? ดังนั้น คนเหล่านั้นจึงมีจิตใจสงบและปรารถนาน้อย ภายในใจมั่นคงปราศจากความกลัว ร่างกายทำงานแต่ไม่เหนื่อยอ่อน ลมปราณไหลลื่น พอใจในความปรารถนาอันสมควรของตน และสามารถบรรลุความมุ่งหมายของตนได้ ด้วยเหตุนี้ ผู้คนจึงรับประทานอะไรก็อร่อย สวมใส่อะไรก็สบาย รักในขนบธรรมเนียมของตน ไม่ว่าเหล่าสถานะทางสังคมสูงต่ำต่างก็ไม่ริษยากัน ผู้คนเช่นนี้เรียกได้ว่าเป็นคนเรียบง่าย ดังนั้น ความปรารถนาเกินควรไม่อาจทำให้ตาของพวกเขาล้า การล่อลวงอันสับสนไม่อาจทำให้จิตใจของพวกเขาหวั่นไหว ไม่ว่าจะเป็นคนโง่หรือฉลาด ปราชญ์หรือไม่ ปราชญ์ ล้วนไม่ถูกสิ่งภายนอกครอบงำ ดังนั้น จึงสอดคล้องกับหนทางแห่งการบำรุงชีวิต พวกเขามีอายุถึงร้อยปีและเคลื่อนไหวได้ไม่ชรา เพราะ "คุณธรรม" ("德") ของพวกเขาบริบูรณ์และไม่มีอันตราย
พระเจ้าฮวงตี้ตรัสถามว่า เมื่อคนแก่แล้วไม่สามารถมีบุตรได้ เป็นเพราะพลังชีวิตหมดสิ้นไป หรือเป็นกฎธรรมชาติกำหนดไว้เช่นนั้น?
岐伯ทูลว่า หญิงอายุครบเจ็ดปี ธาตุไต ("肾气") เต็มเปี่ยม เริ่มเปลี่ยนฟันและผมยาวงอกงาม ครบสิบสี่ปี "เทียนกุย" ("天癸") (สารที่ส่งเสริมการสืบพันธุ์) มาถึง เส้นลมปราณเริ่น ("任脉") (เส้นกลางลำตัวด้านหน้า เกี่ยวข้องกับมดลูกและการสืบพันธุ์) เปิดโล่ง เส้นลมปราณไท่ชง ("太冲脉") (เส้นที่เกี่ยวข้องกับการสืบพันธุ์และเลือด) เต็มเปี่ยม ประจำเดือนมาตามเวลา ดังนั้นจึงสามารถมีบุตรได้ ครบยี่สิบเอ็ดปี ธาตุไตสมดุล ฟันกรามงอกเต็ม ร่างกายเจริญเติบโตเต็มที่ ครบยี่สิบแปดปี กระดูกและเส้นเอ็นแข็งแรง ผมงอกงามที่สุด ร่างกายแข็งแรง ครบสามสิบห้าปี เส้นหยางหมิง ("阳明脉") เริ่มเสื่อม ใบหน้าเริ่มเหี่ยวเฉา ผมเริ่มร่วง ครบสี่สิบสองปี เส้นซานหยาง ("三阳脉") ในส่วนบนเริ่มเสื่อม ใบหน้าหมองคล้ำโดยสิ้นเชิง ผมเริ่มหงอกขาว ครบสี่สิบเก้าปี เส้นเริ่นอ่อนแรง เส้นไท่ชงเสื่อมลง เทียนกุยแห้งผาก ประจำเดือนหยุด ดังนั้น ร่างกายแก่ชราและไม่สามารถมีบุตรได้
ชายอายุครบแปดปี ธาตุไตเต็มเปี่ยม ผมยาวขึ้นและฟันเปลี่ยน ครบสิบหกปี ธาตุไตเข้มแข็ง เทียนกุยมาถึง พลังชองหลั่งไหล หยินหยางผสมผสานกัน ดังนั้นจึงสามารถมีบุตรได้ ครบยี่สิบสี่ปี ธาตุไตสมดุล กล้ามเนื้อและกระดูกแข็งแรง ฟันกรามงอก ร่างกายเจริญเต็มที่ ครบสามสิบสองปี กล้ามเนื้อและกระดูกแข็งแรงสมบูรณ์ กล้ามเนื้อแน่นหนาแข็งแกร่ง ครบสี่สิบปี ธาตุไตเสื่อมลง ผมร่วงฟันกร่อน ครบสี่สิบแปดปี พลังหยางในส่วนบนเสื่อมลง ใบหน้าหมองคล้ำ ผมและขมับเริ่มหงอก ครบห้าสิบหกปี ธาตุตับเสื่อมลง เอ็นและข้อขยับไม่คล่องตัว เทียนกุยแห้งผาก พลังชองลดลง ธาตุไตเสื่อมถอย ร่างกายถึงขีดสุด ครบหกสิบสี่ปี ฟันและผมร่วงไป
ไตควบคุมระบบน้ำในร่างกาย รับพลังชองจากอวัยวะทั้งห้าและถุงน้ำดีทั้งหก ("五脏六腑") แล้วเก็บรักษาไว้ ดังนั้น เมื่อพลังชองของอวัยวะทั้งห้าเข้มแข็ง ไตจึงสามารถขับพลังแห่งการสืบพันธุ์ออกมาได้ บัดนี้อวัยวะทั้งห้าเสื่อมถอยไปหมดแล้ว กระดูกและเอ็นหย่อนยานไร้แรง เทียนกุยแห้งผากโดยสิ้นเชิง ดังนั้น ผมและขมับจึงขาว ร่างกายหนักอึ้ง เดินไม่มั่นคง ไม่สามารถมีบุตรได้
พระเจ้าฮวงตี้ตรัสถามว่า บางคนอายุมากแล้วยังสามารถมีบุตรได้ เป็นเพราะเหตุใด? 岐伯ทูลว่า เป็นเพราะพรสวรรค์ทางกำเนิดของเขาดีกว่าคนทั่วไป เลือดและลมปราณยังคงไหลเวียนดี และธาตุไตยังมีเหลืออยู่ อย่างไรก็ตาม แม้ผู้นั้นจะสามารถมีบุตรได้ แต่ชายทั่วไปไม่เกินหกสิบสี่ปี หญิงทั่วไปไม่เกินสี่สิบเก้าปี เมื่อถึงเวลานั้น พลังแห่งสวรรค์และดินก็แห้งผากสิ้นเชิง
พระเจ้าฮวงตี้ตรัสถามว่า ผู้ที่ฝึกฝนหนทางบำรุงชีวิตอายุถึงร้อยปีแล้ว ยังสามารถมีบุตรได้หรือไม่? 岐伯ทูลว่า ผู้ที่ฝึกฝนหนทางบำรุงชีวิตสามารถชะลอความแก่และรักษาร่างกายให้สมบูรณ์ แม้อายุมากแล้ว ก็ยังสามารถมีบุตรได้
พระเจ้าฮวงตี้ตรัสว่า ข้าพเจ้าได้ยินว่า ในยุคโบราณอันไกลโพ้นมี "เซินเหริน" (ผู้บรรลุธรรมขั้นสูงสุด) ผู้สามารถหยั่งรู้ฟ้าดิน ควบคุมการเปลี่ยนแปลงของหยินหยาง หายใจรับพลังบริสุทธิ์ของธรรมชาติ ยืนหยัดเดียวดายรักษาจิตใจ กล้ามเนื้อและร่างกายประสานเป็นหนึ่งเดียว ดังนั้น จึงมีอายุยืนเท่าฟ้าดิน ไม่มีวันสิ้นสุด นี่คือชีวิตที่ได้มาด้วยความสอดคล้องกับธรรมะ ในยุคกลางมี "จื้อเหริน" (ผู้บรรลุธรรมขั้นสูงรองลงมา) ผู้มีคุณธรรมอันบริสุทธิ์และสมบูรณ์ ดำเนินตามการเปลี่ยนแปลงของหยินหยาง ปรับตัวเข้ากับฤดูกาลทั้งสี่ ละทิ้งชีวิตทางโลก สั่งสมพลังชอง รักษาจิตใจ ประพฤติตนอย่างอิสระท่ามกลางฟ้าดิน การมองเห็นและการได้ยินสามารถเข้าถึงดินแดนเหนือแปดทิศ นี้สามารถยืดอายุและคงความแข็งแรง จัดอยู่ในกลุ่มเดียวกันกับเซินเหริน ถัดลงมามี "เซิ่งเหริน" (ผู้บรรลุธรรมขั้นสาม) ผู้ดำเนินชีวิตอย่างสอดคล้องกับความกลมกลืนของฟ้าดิน ประพฤติตามกฎการเปลี่ยนแปลงของลมทั้งแปด ในชีวิตทางโลกพอใจในความปรารถนาอย่างพอเหมาะ ไม่มีความโกรธแค้นหรือเคืองใจในจิตใจ การกระทำไม่แยกออกจากโลก แต่งกายเรียบง่าย การวางตนไม่โอ้อวดต่อโลก ภายนอกร่างกายไม่ถูกภาระงานทำให้เหนื่อยล้า ภายในจิตใจไม่มีความวิตกกังวล ถือเอาความสงบและความเพลิดเพลินเป็นสิ่งสำคัญ ถือเอาความสงบสุขในตนเป็นผลสำเร็จ ร่างกายไม่ทรุดโทรม จิตใจไม่สลาย ก็มีอายุถึงร้อยปีได้เช่นกัน ถัดลงมามี "เสียนเหริน" (ผู้บรรลุธรรมขั้นสี่) ผู้เลียนแบบฟ้าดิน ถือเอาพระอาทิตย์และพระจันทร์เป็นแบบ แยกแยะการโคจรของดาวฤกษ์ ดำเนินตามกฎแห่งความเจริญและเสื่อมของหยินหยาง แยกแยะการเปลี่ยนแปลงของฤดูกาล ดำเนินตามหนทางแห่งยุคโบราณ สอดคล้องกับธรรมะ ก็สามารถยืดอายุแต่จะสิ้นสุดในที่สุด
แก่นกลางของบทนี้คือ แนวคิดการบำรุงชีวิตที่ว่า "ร่างกายและจิตใจเป็นหนึ่งเดียว" ("形与神俱") คนโบราณเชื่อว่า ชีวิตของมนุษย์มิใช่ร่างกายที่โดดเดี่ยว หากแต่เป็นเอกภาพของร่างกายและจิตใจ การบำรุงชีวิตไม่ใช่เพียงการกินยา หากแต่ต้องให้จังหวะการใช้ชีวิตและสภาพจิตใจสอดคล้องกับกฎธรรมชาติ
เนื้อหานี้อ้างอิงจากตำราแพทย์แผนจีนโบราณ เพื่อการศึกษาเชิงวัฒนธรรมประเพณีและค้นคว้าเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำแนะนำทางการแพทย์ การวินิจฉัย การใช้ยาหรือการรักษาแต่อย่างใด หากมีอาการไม่สบายควรไปพบแพทย์โดยเร็ว
—— บู่กวา