กำลังโหลด...
บทที่ 43 จาก 78
黄帝内经·素问
คำแปลโดยรวม
ฮ่องเต้ถามว่า โรคปี่เกิดขึ้นได้อย่างไร? ฉีปั๋วตอบว่า ลม ความเย็น ความชื้น สามพิษไข้ปะปนกันเข้าร่างกาย รวมเข้าด้วยกันก็เกิดเป็น โรคปี่ (อาการขัดขืน不通 เจ็บปวด ชา หนัก ๆ เป็นหลัก) ในจำนวนนี้ ถ้าลมมีมากเกินเรียกว่า สิงปี่ (ปวดเลื่อนไปมาไม่ fixed ที่) ความเย็นมีมากเกินเรียกว่า ท่งปี่ (ปวดรุนแรง) ความชื้นมีมากเกินเรียกว่า โต้วปี่ (หนัก ๆ ชา ๆ ไม่ขยับ)
ฮ่องเต้ถามว่า โรคปี่แบ่งเป็นห้าชนิด เป็นเช่นไร? ฉีปั๋วตอบว่า การได้รับลม เย็น ชื้นในฤดูหนาว มักเกิดเป็น กู่ปี่ (กระดูก) ในฤดูใบไม้ผลิ เกิดเป็น กล้ามเนื้อปี่ (เส้นเอ็น) ในฤดูร้อน เกิดเป็น เล้งปี่ (เส้นเลือด) ในฤดูห้าสิบวันสุดท้ายของฤดูร้อน (至陰) เกิดเป็น กล้ามเนื้อปี่ ในฤดูใบไม้ร่วง เกิดเป็น ผิวหนังปี่
ฮ่องเต้ถามว่า โรคปี่ยังสามารถรุกล้ำเข้าไปในอวัยวะภายในห้าอวัยวะและหกอวัยวะได้อีก ด้วยเหตุปัจจัยอะไร? ฉีปั๋วตอบว่า อวัยวะทั้งห้าต่างมีร่างกายห้าส่วนที่สอดคล้องกัน (ไตคู่กับกระดูก ตับคู่กับเส้นเอ็น หัวใจคู่กับเส้นเลือด ม้ามคู่กับกล้ามเนื้อ ปอดคู่กับผิวหนัง) โรคปี่ของร่างกายห้าส่วน ถ้าไม่หายเป็นเวลานาน แล้วได้รับการกระทบจากภายนอกซ้ำอีก ก็จะแพร่เข้าไปยังอวัยวะที่สอดคล้องกัน ดังนั้น กระดูกปี่ ไม่หาย แล้วรับพิษอีก ก็เข้าสู่ไต; เอ็นปี่ ไม่หาย แล้วรับพิษอีก ก็เข้าสู่ตับ; เส้นเลือดปี่ ไม่หาย แล้วรับพิษอีก ก็เข้าสู่หัวใจ; กล้ามเนื้อปี่ ไม่หาย แล้วรับพิษอีก ก็เข้าสู่ม้าม; ผิวหนังปี่ ไม่หาย แล้วรับพิษอีก ก็เข้าสู่ปอด สรุปคือ อวัยวะทั้งห้าปี่ เกิดจากการรับลม เย็น ชื้นซ้ำในฤดูกาลที่อวัยวะนั้นปกครอง
อาการเมื่อพิษปี่เข้าสู่อวัยวะทั้งห้า: ปอดปี่ ซึมเศร้า แน่นท้อง หายใจลำบาก อาเจียน; หัวใจปี่ เลือดไม่ไหลเวียน ใจหงุดหงิด ใจสั่น มีลมขึ้นกระทันหัน หายใจลำบาก คอแห้ง เรอบ่อย เมื่อลมย้อนขึ้นมาจะรู้สึกกลัว; ตับปี่ กลางคืนนอนตกใจง่าย กระหายน้ำ ดื่มน้ำมาก ปัสสาวะบ่อย ท้องโตเหมือนตั้งครรภ์; ไตปี่ ท้องอืดง่าย เท้าเดินไม่ได้ ต้องใช้ก้นแทนส้นเท้า กระดูกสันหลังงอ ศีรษะเงยไม่ขึ้น หลังสูงเกินหัว; ม้ามปี่ แขนขาอ่อนล้าไม่มีแรง ไอ อาเจียนน้ำใส หน้าอกแน่น; ลำไส้ปี่ ดื่มน้ำบ่อยแต่ปัสสาวะยาก ท้องมีลมย้อนขึ้น หายใจหอบ บางครั้งท้องเสีย ข้าวไม่ย่อย; กระเพาะปัสสาวะปี่ (膀胱痹) ท้องน้อยตำแหน่งกระเพาะปัสสาวะกดเจ็บ เหมือนราดน้ำร้อนแสบร้อน ปัสสาวะขัด มีน้ำมูกใสไหลออกทางจมูก
ปราณแห่งอวัยวะทั้งห้า เมื่อสงบก็จะเก็บไว้ภายในได้ เมื่อวุ่นวายก็จะสลายสูญสิ้นไป; กินอาหารมากเกินไป กระเพาะลำไส้ก็จะบาดเจ็บ ลมกบฏทำให้หายใจหอบ พิษปี่รวมอยู่ที่ปอด; ลมกบฏทำให้วิตกกังวล พิษปี่รวมอยู่ที่หัวใจ; ลมกบฏทำให้ปัสสาวะเล็ด พิษปี่รวมอยู่ที่ไต; ลมกบฏทำให้เหนื่อยล้าหมดแรง พิษปี่รวมอยู่ที่ตับ; ลมกบฏทำให้กล้ามเนื้อฝ่อ พิษปี่รวมอยู่ที่ม้าม โรคปี่ต่างๆ ที่ไม่หายเป็นเวลานาน จะค่อยๆ แพร่เข้าสู่ภายใน; ในจำนวนนี้ ถ้าลมมีมากเกิน ผู้ป่วยมักจะหายง่ายกว่า
ฮ่องเต้ถามว่า โรคปี่บางรายเสียชีวิต บางรายปวดเรื้อรัง บางรายหายง่าย เป็นเพราะอะไร? ฉีปั๋วตอบว่า พิษปี่ลึกถึงอวัยวะทั้งห้า อาการหนักอาจถึงตายได้; พิษค้างอยู่ระหว่างกระดูกกับเอ็น ปวดเรื้อรัง; พิษอยู่เพียงแค่ผิวหนัง หายง่าย
ฮ่องเต้ถามว่า พิษปี่บุกรุกหกอวัยวะเป็นเพราะอะไร? ฉีปั๋วตอบว่า นี่ก็เกิดจากการกินอาหารไม่เหมาะสม ที่อยู่อาศัยไม่ดี เป็นเหตุภายในของการเกิดโรค หกอวัยวะต่างมีจุดฝังเข็ม (俞穴) ของตน ลม เย็น ชื้น บุกรุกจุดฝังเข็มเหล่านี้ ประกอบกับการกินไม่พอดี ทำร้ายอวัยวะที่เกี่ยวข้อง พิษก็จะ沿着จุดฝังเข็มเข้าสู่ร่างกาย ไปหยุดอยู่ที่อวัยวะต่างๆ ฮ่องเต้ถามว่า การฝังเข็มรักษาอย่างไร? ฉีปั๋วตอบว่า อวัยวะทั้งห้ามีจุดฝังเข็ม (俞穴) หกอวัยวะมีจุดรวม (合穴) ตามแนวเส้นลมปราณ มีจุดที่เกิดโรคต่างกัน ตามเส้นลมปราณและอวัยวะที่พิษอยู่ ดูแลรักษาตามนั้น โรคก็จะหาย (ข้อความนี้เป็นหลักวิชาการฝังเข็มโบราณ ให้ศึกษาค้นคว้าเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำในการรักษา)
ฮ่องเต้ถามว่า ชี่หลง (榮氣) และ ชี่เว่ย (衛氣) ทำให้เกิดโรคปี่ได้ด้วยหรือ? ฉีปั๋วตอบว่า ชี่หลง (榮氣 คือส่วนละมุนละไมของอาหารที่ย่อยแล้ว) สามารถประสานอวัยวะทั้งห้า กระจายไปยังหกอวัยวะ แล้วเข้าสู่เส้นเลือด ดังนั้นมันจึงวิ่งขึ้นลงตามเส้นเลือด เชื่อมอวัยวะทั้งห้าและหกอวัยวะ ชี่เว่ย (衛氣 คือส่วนดุเดือดของอาหารที่ย่อยแล้ว วิ่งนอกเส้นเลือด) มีลักษณะเร็วปานสายฟ้า ลื่น ไม่สามารถเข้าไปในเส้นเลือดได้ ดังนั้นจึงวิ่งอยู่ในผิวหนัง ระหว่างกล้ามเนื้อ อุ่นกระบังลม กระจายทั่วหน้าอกท้อง เมื่อชี่เว่ยวิ่งสับสนจะเกิดโรค ทำตามปกติก็หาย; ชี่เว่ยไม่รวมตัวกับลม เย็น ชื้น ดังนั้นจึงไม่ทำให้เกิดโรคปี่
ฮ่องเต้กล่าวว่า ดี โรคปี่บางรายปวด บางรายไม่ปวด บางรายชาไร้ความรู้สึก บางรายแสดงความเย็น บางรายแสดงความร้อน บางรายผิวแห้ง บางรายชื้นเหงื่อออกมาก เป็นเพราะอะไร? ฉีปั๋วตอบว่า รายที่ปวดเพราะความเย็นมีมาก มีเย็นจึงปวด รายที่ไม่ปวดแต่ชา เป็นเพราะโรคเรื้อรัง พิษเข้าสู่ภายในลึก ชี่หลงและชี่เว่ยไหลเวียนขัดสน เส้นลมปราณบางครั้งว่างเปล่า ดังนั้นเลือดลมไม่ถึง ผิวหนังไม่ได้รับอาหาร จึงชาไร้ความรู้สึก รายที่แสดงความเย็น เป็นเพราะร่างกายมีหยางน้อย หยินมาก เข้ากับลักษณะพิษ จึงเย็น รายที่แสดงความร้อน เป็นเพราะร่างกายมีหยางมาก หยินน้อย พลังโรคมีมาก หยางถูกพิษหยินกดไว้ จึงเกิดเป็นปี่ร้อน รายที่เหงื่อออกมากผิวชื้น เป็นเพราะรับความชื้นมากเกินไป หยางน้อย หยินมาก ความชื้นกับหยินสัมพันธ์กัน จึงเหงื่อออกและผิวชื้น ฮ่องเต้ถามว่า โรคปี่ที่ไม่ปวด คือเหตุใด? ฉีปั๋วตอบว่า ปี่ที่กระดูกจะรู้สึกหนัก ที่เส้นเลือดเลือดจะแข็งไม่ไหล ที่เอ็นจะงอเหยียดไม่ถนัด ที่กล้ามเนื้อจะชาไร้ความรู้สึก ที่ผิวหนังจะเย็น ทั้งห้าอาการนี้สามารถไม่ปวดได้ โรคปี่ทั้งหลาย พบความเย็นเอ็นจะหดเกร็ง พบความร้อนเอ็นจะหย่อนคลาย ฮ่องเต้กล่าวว่า ดี
หมายเหตุ: เนื้อหานี้อิงจากตำราแพทย์แผนโบราณจีน มีไว้เพื่อการศึกษาวัฒนธรรมและการเรียนรู้เท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำในการวินิจฉัย การใช้ยา หรือการรักษา หากไม่สบายโปรดพบแพทย์โดยเร็ว